А.Сүхбат аварга хөндөлсөхийг хүсээгүй
2013-02-17 12:00

А.Сүхбат аварга нэгэн үеийн хүчтэнийхээ замд дөрвөн жил дараалан хөндөлсөхийг хүсээгүй

Ардын хувьсгалын баяр наадмын хүчит бөхийн барилдааны түүхэнд сонирхолтой, содон зүйл олон бий. Энэ удаа нэг бөхийг гурван жил дараалан хаяж байсан түүхийг онцоллоо. Баяр наадмын зүлэг ногоон дэвжээнээ ийм зүйл гурван удаа тохиож байжээ.

Эхний түүх Хөвсгөл аймгийн Цагаан-Үүр сумын харьяат Монгол Улсын аварга Ж.Цэвээнравдантай холбоотой. Дархан аварга Б.Түвдэндорж, даян аварга Ц.Чимэд-Очир нар Чехословак улсын Прага хотод болох дэлхийн залуучууд, оюутны “Универсиад” анхдугаар их наадамд оролцохоор явсан тул 1947 оны Ардын хувьсгалын 26 жилийн жилийн баяр наадамд зодоглосонгүй. Амтай бүхэн “Энэ жилийн наадам Ж.Цэвээнравдангийнх болно” хэмээн ярьж байлаа. Хөвсгөлийн арслан хийгүй барилдсаар их шөвөгт үлдэж, ам авах боллоо. Гэвч наймын даваанд гэнэт цоорч гарч ирсэн залуу бөх Ш.Батсуурийг амлаад тахимдуулан унаж, нэгэн наадмаа алдсан юм. Ш.Батсуурь тэр жилийн наадамд түрүүлж, Монгол Улсын арслан цол хүртсэн билээ. Дараа жил нь Ардын хувьсгалын 27 жилийн ойгоор хоёр арслан их шөвөгт тунахад Ж.Цэвээнравдан Ш.Батсуурьт давхар хамуулж, цолоо ахиулах боломжоо алдсан түүхтэй. Од нь гийсэн Говь-Алтайн залуу хоёр дахиа түрүүлж, аварга цол хүртсэн юм. Харин 1949 оны наадмын наймын даваанд Ш.Батсуурь Ж.Цэвээнравдан арсланг амалж, хий дунгуйлдах мэхээр давсан түүхтэй. Хөвсгөлийн арслан нэг бөхөд амлаад ч, тунаад ч, амлуулаад ч баралгүй гурван жил дараалан өвдөг шороодсон нь энэ. Удаах түүх 1990-ээд оны хоёр хүчит аваргатай холбоотой. 1985 он, Ардын хувьсгалын 64 жилийн ойн баяр наадмын тавын даваанд Увс аймгийн Наранбулаг сумын харьяат улсын начин О.Балжинням, Хэнтий аймгийн Өмнөдэлгэр сумын харьяат цэргийн арслан Б.Бат-Эрдэнэ нарыг хэн ч амалж авсангүй, тунан барилджээ. Тухайн үеийн шилдэг начингуудын нэгд тооцогддог байсан О.Балжииням улсын заан цол мөрөөдөж байсан цаг. Гэвч анхны тунаанд Б.Бат-Эрдэнэ давж, улсын цолтнуудын их гэр бүлд багтан орсон юм. Хойтон нь хоёр залуу начин зургаагийн даваанд бас л тунаж, Б.Бат-Эрдэнэ давсан. Тэрбээр өмнөх жилийн түрүү бөх улсын арслан Б.Ганбаатарыг дунд шөвөгт өвдөглүүлж, улсын зааны болзол хангаж байв. Удаад нь 1987 оны долоогийн даваанд дахин тунахад заан Б.Бат-Эрдэнэ, начин О.Балжиннямыг гурав дахиа илүүрхсэн юм. Энэ хоёр хүчтэн наадмын дэвжээнд нийт долоон удаа таарахад бүгдэд нь Хэнтийн аварга давж байсан түүхтэй. Сүүлийн түүх хоёр зууны зааг дээр тохиосон. Одоогоос арваад жилийн өмнөх наадмын тавын давааны төгсгөлд ид залуу заан, начин, улсын цол горилж буй аймгийн шилдэг арслангууд хоорондоо таарч, наадамчдыг өндөлзүүлсэн барилдаан гардаг байв. 1998 онд Төв аймгийн Сэргэлэн сумын харьяат улсын залуу заан А.Сүхбат, Ховд аймгийн Чандмань сумын харьяат улсын начин Ч.Батзориг нар тунан барилдсан билээ. Ёстой л гал гарсан барилдаан болж, Ч.Батзориг урагш довтолж зоримог үзсэн ч ах цолтон нь илүүрхсэн юм. Үүний дараах хоёр наадмын энэ давааны төгсгөлд А.Сүхбат гурван бөхөөс Ч.Батзоригийг амалж, тус тус хаясан билээ. Гэхдээ “жижиг” аварга эр хүний уужим ухаантай болохоо нотолж, дөрөв дэхээ барилдаагүй. Тэрбээр ардын хувьсгалын түүхт 80 жилийн ойн байр наадмын наймын даваанд улсын заан Ц.Цэрэнпунцаг, Г.Өсөхбаяр, шинээр зааны болзол хангасан Д.Бумбаяр, О.Одгэрэл, Ч.Батзориг нараас ам авах болсон. Давж сурснаараа Ховдын бөхийг амалж болох байсан ч нэгэн үед барилдаж яваа хүчтэнийхээ замд дөрвөн жил дараалан хөндөлсөхийг хүсэлгүй, О.Одгэрэлийг амалж байв. Д.Нанжид Шууд.мн 2011 он  
Shuud.mn
Сонин хачин
mald heleh ug:
Buh chi barildaj chaddag yumuu ee chaavaas chi usreel sumiin nachin baih wahahahhaha
2013-04-05
Sukhbat:
Doping ih hortoi shuudee. tegeed ter barildaj chadahaa bolson.
2013-02-21
zochin:
Zaaland orood gants udaa holsoo gargaj baigaagui, zuleg nogoon devjeend garch barilsah ni bitgii hel gishgej ch uzeegui nohduud l ingej heruul hiij suuh bh daa. Sukhbat bol domog shu. Teruun shig barildah boh oiriin heden jildee haragdahgui za. bat-Erdene avargiin uyiin untaa baidliig arilgasan 6 zaaniig uyiin uyed sainaar l dursah yostoi.
2013-02-18
bitgii shaa lalar mine
2013-02-18
yg unen shuu
2013-02-18
chi uyu meddeg teneg fizda mine
2013-02-18
Buh:
Chavgants Suhbat waa hahaha, doping heregleegui bol ih usreed neg ulsiin zaan doo.
2013-02-18
mald heleh ug:
Buh chi barildaj chaddag yumuu ee chaavaas chi usreel sumiin nachin baih wahahahhaha
bitgii shaa lalar mine
yg unen
2013-02-18
m:
Дандаа бөх үздэггүй малууд сэтгэгдэл бичжээ.Энэ залуу бол\А.Сүхбат\үнэн домог,ийм барилдаантай бөх дахиж төрөхгүй ээ
2013-02-18
yg unen
нэг л их уурандаа багтарсан гомдсон туньсан хүн.өөрийгөө л агуу гээд байдаг
2013-02-18
Hi:
buhiin neriig gutaasan Bohr biznes hiideg hudalch zalihai Hun dee
2013-02-18
chi uyu meddeg teneg fizda mine
anoymous gej gajig alga bol. Suxbat saixan xiimoritoi er hun saixan ch zaluu. Anonymous gedeg xiisen buteesen zuilgui shalihgui ajilgui xaltar nowsh l ingej hun amitaniig eldeweer xelne l dee. archaagui ch bol doo. Zaluusaa ooroor setgej amidaraya. Bid oor humuus huwitai odtoi erhcuud shuu
2013-02-18
Зөв, 1951 оны улсын баяр наадам Ардын хувьсгалын түүхт 30 жилийн ой өргөн дэлгэр болж 1024 бөх барилдуулсан бөгөөд 2001 он хүртэл ийм тооны бөх барилдсан нь үгүй билээ. Энэ жил Хөвсгөл аймгийн Цагаан-Үүр сумын харъяат МУ-ын арслан Жамсрангийн Цэвээнравдан Говь-Алтай аймгийн Жаргалан сумын харъяат улсын аварга /дархан аварга/ Шаравын Батсууриар, Булган аймгийн Хангал сумын харъяат дархан аварга Бадамдоригийн Түвдэндорж Архангай аймгийн Хайрхан сумын харъяат даян аварга Цэдэндоржийн Чимэд-Очироор тус тус 9 даван түрүү, үзүүр булаалдахаар шалгаран үлдсэн бөгөөөд Ж.Цэвээнравдан Түвдэндорж аваргаар 10 даван түрүүлж, 33 насандаа улсын аварга цолыг хүртсэн билээ.
2013-02-17
1951 оны улсын баяр наадам Ардын хувьсгалын түүхт 30 жилийн ой өргөн дэлгэр болж 1024 бөх барилдуулсан бөгөөд 2001 он хүртэл ийм тооны бөх барилдсан нь үгүй билээ. Энэ жил Хөвсгөл аймгийн Цагаан-Үүр сумын харъяат МУ-ын арслан Жамсрангийн Цэвээнравдан Говь-Алтай аймгийн Жаргалан сумын харъяат улсын аварга /дархан аварга/ Шаравын Батсууриар, Булган аймгийн Хангал сумын харъяат дархан аварга Бадамдоригийн Түвдэндорж Архангай аймгийн Хайрхан сумын харъяат даян аварга Цэдэндоржийн Чимэд-Очироор тус тус 9 даван түрүү, үзүүр булаалдахаар шалгаран үлдсэн бөгөөөд Ж.Цэвээнравдан Түвдэндорж аваргаар 10 даван түрүүлж, 33 насандаа улсын аварга цолыг хүртсэн билээ. Энэ жилийн баяр наадмаар 12 шинэ цолтон төрөн гарсан юм. Тодруулбал Ж.Цэвээнравдан түрүүлж аварга, Архангай аймгийн Батцэнгэл сумын харъяат улсын начин Д.Лувсан, Булган аймгийн Сайхан сумын харъяат улсын начин Б.Жанчивдорж нар тус тус 7 давж заан, Дорнод аймгийн Дашбалбар сумын харъяат Д.Бадамдондог, Хөвсгөл аймгийн Бүрэнтогтох сумын харъяат П.Магсаржав, Дорнод аймгийн Гурванзагал сумын харъяат Ч.Дугарсүрэн, Баян-Өлгий аймгийн Улаанхус сумын харъяат Д.Нурхаадал, Архангай аймгийн Цэнхэр сумын харъяат Л.Маналжав нар тус тус 5 давж, Завхан аймгийн Эрдэнэхайрхан сумын харъяат М.Сэдхүү, Архангай аймгийн Жаргалан сумын харъяат А.Гончиг, Сэлэнгэ аймгийн Ерөө сумын харъяат Ё.Дорж, Архангай аймгийн Эрдэнэмандал сумын харъяат О.Лувсандондов нар тус тус 6 давж МУ-ын начин цолыг хүртсэн байдаг.
2013-02-17
HAR HEL AMTAI ATAARHUU MUUHAI HUN DEE ENE SUHBAT!!!!!! ENE NIITLEL UTGA AVTSALDA ALGA!! HUDAL MAGTAH SHALTAGAA OLJ YADAJEEE!!!
2013-02-17
zassss, zdaa, muuhai shunaltai har hel amtai Suhbat-iig hudal magtah shaltag olj yadaad!! Yamar dolginuur zdaa ve ene Nanjid gegch!! yamar ch avtsaldaagui niitlel!
2013-02-17
huuhen shig buh shuu neeree hudlaa yrihaa bolioch
2013-02-17
hash:
hahahahahahahahahahahaha eleg eleg. ene dandaa erchuud setgegdel bichjeee dee, hereldeh uraltsah um algaa ERCHUUDEE. TA NARIIN NUGUU UHAAN DULGUUN TAIVAN UUJUU ZAN CHANAR HAACHAA VEE???? UURSDIIGUU DANDAA TEGJ MAGTAJ HUURGUDUJ BAIDAG SHDE. BICHSEN SETGEGDELUUDIIG HARAHAD AIMAAR BNA...
2013-02-17
zassss, zdaa, muuhai shunaltai har hel amtai Suhbat-iig hudal magtah shaltag olj yadaad!! Yamar dolginuur zdaa ve ene Nanjid gegch!! yamar ch avtsaldaagui niitlel!
GB:
Tseveenravdan avarga 1951 onii 30 jiliin naadmaar Batsuuri avargiig davaad daraa ni Tuvden abargaar turuulsen yum.
2013-02-17
Зөв, 1951 оны улсын баяр наадам Ардын хувьсгалын түүхт 30 жилийн ой өргөн дэлгэр болж 1024 бөх барилдуулсан бөгөөд 2001 он хүртэл ийм тооны бөх барилдсан нь үгүй билээ. Энэ жил Хөвсгөл аймгийн Цагаан-Үүр сумын харъяат МУ-ын арслан Жамсрангийн Цэвээнравдан Говь-Алтай аймгийн Жаргалан сумын харъяат улсын аварга /дархан аварга/ Шаравын Батсууриар, Булган аймгийн Хангал сумын харъяат дархан аварга Бадамдоригийн Түвдэндорж Архангай аймгийн Хайрхан сумын харъяат даян аварга Цэдэндоржийн Чимэд-Очироор тус тус 9 даван түрүү, үзүүр булаалдахаар шалгаран үлдсэн бөгөөөд Ж.Цэвээнравдан Түвдэндорж аваргаар 10 даван түрүүлж, 33 насандаа улсын аварга цолыг хүртсэн билээ.
zochin:
ha ha ingeed herelded unah yum.A.suhbat huniihe huvid yamariig buu med buhiihee huvid bol margashgui sain buh.minii medeh mongol buhiin tuuhend bgaagui uran barildaant mundag buh.barildaaniig ni amisgaa daran uzdeg bj bilee.yalanguya zaan tsoltoi bhdaa
2013-02-17
egii:
hiimoritoi saihan buh hun dee
2013-02-17
yg unen shuu
HAR HEL AMTAI ATAARHUU MUUHAI HUN DEE ENE SUHBAT!!!!!! ENE NIITLEL UTGA AVTSALDA ALGA!! HUDAL MAGTAH SHALTAGAA OLJ YADAJEEE!!!
bi zavhanii hun gehdee Suhbat avraga bol gaihamshigtai boh tserenpuntsag samardaj huuguud ch baraagui yum da
2013-02-17
ха ха ха чи харин хаанаас ирээд хаашаа явахаа мэдэхээ байсан эргүү толгой вэ. ховдоос байхаа даа ... тэндээ очиж хуцаач гөлөг өө...
2013-02-17
chamd yamar gai boloov chi uuruu neg davchaad ataarh
2013-02-17