
Парламентад харьцангуй олон суудал авсан АН-ын бүлэг болон тус намын Үндэсний зөвлөлдөх хорооны хурлаас УИХ-ын даргын суудалд Зандаахүүгийн Энхболдын нэрийг санал нэгтэй дэвшүүллээ. Биеэр бага ч бэлчээр томтой энэ эрийг монголчууд хэдийнэ мэддэг болсон. З.Энхболдыг спикерт төдийгүй Н.Алтанхуягийг Ерөнхий сайдад 100 хувийн саналаар нэр дэвшүүлснийг бодоход АН-ынхан өмнөхөө бодвол дотроо бодолтой, дороо суурьтай болсон бололтой. Тэдэнд бялуу хуваах гээд булуу хурааж байсан гашуун туршлага бий. Үүнийг ардчиллын алтан хараацай С.Зоригийн 1998 оны гуравдугаар сарын сүүлчээр хуралдсан МҮАН-ын II их хурлын чуулганы VI хуралдаан дээр хэлсэн үг бэлээхэн гэрчилнэ. Түүний “Бид өөрсдөө засгийн эрхэнд гарангуутаа нэг синдром байдгийг ойлголоо л доо. Цадах синдром. Засаглалдаа цадаж тайвшраад амьдрал нь сайжрах ч гэх юм уу, албан тушаал аваад тайвширсан уу бүү мэд, хамрынхаа урдахыг харахаа больчихдог. Ялсан намын цадах синдромоосоо гарцгаагаач ээ” гэсэн нь одоо ч хэн хүний орой руу орох л үг.
За энэ ч яахав. З.Энхболдын нийгэмд танигдсан тэр үеийг цухас сөхвөл өдийд энэ хэрийн зиндаанд очих нь эрхбиш ойлгомжтой болов уу. 1996 оны УИХ-ын сонгуульд “Ардчилсан холбоо” эвсэл үнэмлэхүй ялалт байгуулахаас өмнө соцдек З.Энхболд “Интер” гэдэг хувийн компанитай, нийслэлийн Баянзүрх дүүрэгт оросуудаас хоёр байшин худалдаад авчихсан, бас мэргэжилтний 20 дугаар дэлгүүрийн хувьчлалд оролцож байсныг мэдэх юм. Харин эвсэл сонгуульд ялснаар Төрийн өмчийн хорооны даргаар томилогдов. Энэ бол аль ч улсад хамгийн хэл ам ихтэй ажил.
Тэгэхэд орон даяар явагдаж эхэлсэн өмч хувьчлал ямар нэг хэмжээгээр зогсонги байдалд ороод байсан цаг. Төрийн өмч эзэнгүйдэж, хувьчлагдсан объектууд эх захгүй хөглөрч, Улсын өмч хувьчлалын комисс ухаанаа олохоор муухан болоод байлаа. Иймээс комиссыг хороо болгож, төрийн өмчийг тоолж, өмч хувьчлалын бодлогыг эрчимжүүлэх олон шийдвэрийн төслийг шавилхан биетэй, ихэд хэрсүү, өндөр боловсролтой, өвөрмөц хурц сэтгэлгээтэй З.Энхболд Засгийн газрын хуралдаанд оруулж ирнэ. Тэр ТӨХ-ны дарга болоод төрийн өмчийг төсөл сонгон шалгаруулалтаар хувьчилдаг байсныг болиулж, дуудлага худалдаагаар явуулдаг болгосон. Дуудлага худалдааг тэргүүн зэрэгт тавьсан нь аливаа албан тушаалтнаас өмч хувьчлах үйл явцыг хамааралгүй болгож, нэг үгээр хэлбэл төрийн албан хаагчдыг авлига, хээл хахуулиас сэргийлж, өмчийг өрсөлдөөнөөр хувьчилж авдаг болсон учир хуйвалдлаа, үнэгүй өглөө, бэлэглэлээ гэх мэт явган яриа ор мөргүй арилжээ.
Мөн ТӨХ-ноос төрийн өмчийн оролцоотой хувьцаат компаниудын аж ахуйн үйл ажиллагаанд тавих хяналтыг чангатгаж, төр оруулсан хөрөнгийнхөө хувь хэмжээнд ногдох ногдол ашгаа компанийн гүйцэтгэх захирлаас гуйхгүйгээр гуядаж авдаг болсон байна. Түүнийг “Госимушества”-гийн жаахан биетэй Энхболд төрийн өмчийн 64 компанийн захирлын ажлыг шалгаж байна хэмээн хэвлэлд бичиж байлаа. Үнэхээр ч Засгийн газрын хэрэгжүүлэгч, тохируулагч агентлагийн дарга нараас бие жижигтэй ч ажлын далайц, арга барил, нийгэмд үзүүлэх нөлөөллөөрөө тэр яах аргагүй зангарагтай байсан. Төрийн хянан шалгах хорооны шалгалтын өмнө ямар ч дарга толгой гудайлгадаг байхад ТӨХ-ны дарга З.Энхболд өмнөх хүмүүсийн үйлийн лайг үүрэхгүй гээд хурал хаяад гарахад нь Л.Жавзмаа дарга ёс зүйтэй нь ярина даа хэмээн хоцорч байсан гэдэг. Тэр хариуцах юмаа хариуцсан шиг хариуцдаг байсан болохоор өөрт ногдох ёстой байсан бол үүрэх л байсан биз.
ТӨХ-ныхон хувьчлалыг эрчимжүүлэх тутам өөрсдийнхөө орон тоог байхгүй болгож байгаа юм шүү дээ гэж З.Энхболд хэлдэг байж. Үнэндээ ч төрийн оролцоо аж ахуйн нэгжүүдэд багасах тутам тэр хэмжээгээр төрийн нөлөөлөл хумигдах нь гарцаагүй. Яагаад ч юм ингээд бодохоор Ядуурлыг бууруулах үндэсний хөтөлбөрийнхөн нүдэнд харагдаад байдаг юм. Улсын төсөв,төрийн халамж, гадаадын зээл тусламжийн өчнөөн төчнөөн хөрөнгө мөнгийг ядуурлыг бууруулахад зарцуулаад байгаа ч нүдээ олохгүй, мөнөөх ядуурал газар аваад байгаа нь тус хөтөлбөрийнхнийг баараггүй хоолтой байлгаж байгаа юм. Гэтэл Монголд мал, орон сууцыг 100 хувь хувьчилж, газрыг иргэдэд өмчлүүлж байхад ядуурал урвуу пропорционалиар өсөөд л.
За энэ ч яахав. Уралын ПДС-д автоматик, телемеханикийн инженерийн мэргэжил эзэмшсэн З.Энхболдын төрд алба хашсан гараанаас бариа руугаа дөхье. Өвөрхангай аймгаас УИХ-ын гишүүнээр хоёр удаа сонгогдсон, Аюулгүй байдал, гадаад бодлогын байнгын хороог хүртэл даргалж байсан туршлагатай парламентч. УИХ-ын дарга Р.Гончигдоржийн зөвлөхөөр ажиллаж, намынхаа ерөнхий нарийн бичгийн даргын албыг хашиж байсан зангарагтай улстөрч. 1996-2000 оны УИХ хүчтэй сөрөг хүчинтэй, парламентын тогоон дотор хамаг хор найруулж байсныг бодолцвол энэ танхимд хатуухан ангийн дарга мэдээж хэрэгтэй. Энэ албанд Зандаахүүгийн Энхболдын зангараг дутна гэж байхгүй.
Х.Аянга
СЭТГЭГДЭЛ БИЧИХ