Манайх, танайхдаа тулж нэрээ булаацалдаж, хоёр тийш харсан МАН, МАХН хоёр нэгдэх, эвсэх тухай  улс төр их явж байна. Энэ хоёр намын өнөөдрийн энэ найр­саг байдал аль аль талдаа алдаатай, богино зайны мул­гуу улс төр шиг санагдах юм. Гэлээ гээд нам байтугай нь салж нийлдэг болсон хойно энэ яриа нэг их шинэ содон гайхаж  мэгдэхээр  зүйл бай­сан­гүй. Энэ нэгдэл нь МАН-д  хожил авчирч магадгүй, бүр цаашлаад  намын дарга Ө.Энх­­түвшинд бага зэрэг ашгаа өгч болох юм. МАН өнөөдөр үзэл баримтлал,  үнэт зүйл, есөн шидээ хэлээд нэгдэж, нийлэх санал хэлж,  гуйж  гувшаад байна. Ямар ч аргаар хамаагүй Ерөнхийлөг­чийн сонгуульд ялахын тулд ингэж улайрч байгаагаа нууж,  "Намын гишүүдийн хүсэл саналыг харгалзаж байгаа" гэж хэлсэн нь ёстой худал үг. Н.Энхбаярын хүн гэгддэг Д.Загджав, Р.Раш нарын хүмүүс МАН-даа үлдсэн. Тэг­вэл эх сурвалжийн мэдээл­лээр тэр хоёрыг Ө.Энхтүвшин рүү  Н.Энхбаяр илгээсэн гэдэг. Гэхдээ энэ нь байж болох хувилбар ч  үнэн, худал нь батлагдаагүй. Аргаа барж байсан МАН-ын дарга үүнийг хүлээж авснаар эвсэх, нэгдэх тухай ярих эхлэл тавигдсан гэж нэг хэсэг нь ярьж байгаа бол нөгөө хэсэг нь Ө.Энхтүв­шингийн өөрийнх нь санаа­чилга гэх. Ямартай ч үзэж чадахгүй байсан Н.Энхбаярыгаа шо­ронд очиж эргээд л сүйд болов. Хувь хүнийхээ хувьд очсон гэдэг ч  улс төрд бас өөр эрх ашиг байдаг шүү дээ. Уг нь Шинэчлэлийн гэх Н.Алтанхуягийн Засгийн га­зар­тай МАХН-ынхан Ерөн­хий­лөг­чийн сонгуулиар ч хамтарна гэж гэрээнд гарын үсэг зурсан байгаа. Эвсэх, нэгдэхийн тухайд МАХН  Бага чуулганыхаа хуралдаанаар болон удирдлагын түвшинд хэд хэдэн удаа ярьсан ч тодор­хой шийдэлд хүрээгүй байгаа гэсэн. Гэхдээ л зарим нэг хүн дэмжиж, зарим нь эсэргүүцэж өнөөдрийг хүртэл эцсийн шийдээ албан ёсоор гаргаагүй л байна. Нэгэнт гэрээгээ зөрчиж, өөр намтай хамтарч сон­гуульд орох болбол Ардчил­сан нам нүүр өгөх нь юу л бол. Гүйх нохойд гүйхгүй нохой саад болно гэгчээр МАН МАХН-тай сүжрэлдэх зуур М.Энхсайхан бас гараад ирлээ. МАХН-д ч, АН-д ч   гомдолтой тэрээр МАН-ынх­ныг царайчлав уу гэлтэй на­мын баяраар нь илтгэл та­виад л дагаад намирлаа. Энэ бүхэн Ө.Энхтүвшингийн хувьд  загатнасан газар маа­жих шиг таатай санагдалгүй яахав.  Ингээд л цагтаа нам­даа жигүүр ургуулж, сандар­гаж явсан нөхөр чинь аль, алиныг нь аманд орсон шар тос гэж хүлээж авах нь тэр. Хоёр намын энэ гэнэтийн дотнослыг МАН-ын хүн бүр хүлээн зөвшөөрөөд байгаа юм биш. Ц.Нямдорж "Их да­лай шалбаагтай нийлдэггүй" гэж хэлсэн байна лээ.  Нээрээ ч их далай шалбаагтай нийл­лээ гээд хэзээ ч шалбааг болохгүй. Харин шалбааг бол их далайд юу ч үгүй замхардаг. Ингэхээр энэ яриад байгаа нэгдэл, сон­гуульд хамтарч орох явдал нь  МАХН-ын хувьд ямар ч ашиг­гүй. Бүр эсрэгээр МАН-ын хувьд намаа салгаж, бутар­гаж орхиж яваад сонгуулиар саналыг нь хувааж гай болсон өрсөлдөгчөө үгүй хийн уусгаж авахад ашигтай байх биз. МАХН-ынхан харин үүнийгээ  "Ерөнхийлөгчийн сонгуулиар л  хамтарч байгаа болохоос  нэгдэж нэг нам болно гэсэн үг биш" гэж тайлбарлаж байгаа. Нэгэнт МАХН-аас Ерөнхий­лөгчид хэн нэгнийг нэр дэв­шүүлэхгүйгээс хойш МАН-тай нийлэх хэрэг байна  уу. Нэгэнт гэрээ байгуулж хамтран ажиллаж байгаа  Ардчилсан намаасаа нүүр буруулаад МАН-тай сон­гуульд хамтарч орлоо гэхэд дараа нь хаашаа очих юм бол, хэнтэй нэгдэх юм бол. Ардчилсан нам орхиод явсан МАХН-ыг дахиад өвөртлөх үү. МАХН-тай, МАХН-гүй учраа олно байх. МАХН-ыг гараад явлаа гэхэд АН дараа­гийн нүүдлээ аль хэдийнэ бодчихсон байгаа. Тиймээс энэ тохиолдолд хоёр туулай хөөсөн МАХН л хоосон хоцорно. Данзанравжаагийн "Хэвлийдээ бадгана тээсэн ертөнц" гэдэгчлэн МАХН нь МАН-д амь бөхтэй үлдлээ гэхэд намыг нь хагалах том фракц л болж үлдэх магад­лалтай. Түүнээс биш хэзээ ч цааш хамт явахгүй. Энэ хоёр нэгдэн нийлээд хүчирхэг нам болж чадахгүй. Харин МАН-ын  даргын хувьд ашигтай тусч мэдэх учир нь С.Баяр шиг намаа ашиглаад намаараа тоглоод хаях санаа байх гэж улс тө­рийн ажиглагчид ярьж байна. Ө.Энхтүвшин өөрөө Ерөн­хийлөгч болно гэж үзээд ийм алхам хийх гэж байгаа бол цаашдаа энэ нь намынхаа байр суурийг ганхуулах, дээр нь МАХН гэдэг намыг үгүй хийхэд л хүрнэ. С.Баяр намын дарга болоод сон­гуульд нам нь ялчихаад бай­хад намынхныхаа үгийг сон­солгүй ялагдсан намтай  хам­тарч засаг байгуулж байлаа. Оюу толгойн гэрээг байгуулж өөртөө ашиг унагасан гэдэг хардлага сэрдлэг дүүрэн яриа явдаг. Ямар ч байсан өөртөө ашигтай бүхнийг хий­гээд л намаа орхисон. Энэ  бүхний дараа зөвхөн өөртөө л намаа үйлчлүүлсэн мэт харагддаг. Яг энэн шиг Ө.Энх­түвшин өөрөө Ерөнхийлөгч болохын тулд л намаараа ингэж тоглож байна уу гэлтэй. Тэгээд Ө.Энхтүвшин Ерөн­хий­лөгч боллоо гэхэд хуу­лиа­раа тэртэй, тэргүй намын гишүүнээрээ байна шүү дээ. Ингэхээр МАХН МАН-тай  нийлнэ гээд хөөрцөглөөд байгаа нь их далайд нийлсэн шалбааг  шиг л болно. МАХН-аас хэнбугай нь ч МАН-д ирээд дээшээ  гарч ирнэ гэж байхгүй. Бүр Н.Энхбаяр нь байлаа ч  гарч ирэхгүй.  МАХН-ын Мянгат, Түмтийн дарга нар гээд гайхуулаад байгаа нөхдүүд нь ч хорооны намын зааварлагч болбол их юм болоод л дуусна.  Ямар ч тохиолдолд МАН ардчиллын зарчмаар олонхиороо асууд­лыг шийднэ гээд л хүч түрнэ.   МАН даргаа ч олонхиороо өөрсдөө гаргаж ирнэ. Удир­дах албан тушаалуудад ч өөрсдийнхөө хүмүүсийг олон­хиороо гар өргөөд л тавина. Энэ бүхнээс болоод хоёр намын гэнэтийн  нөхөр­лөл тийм хол явахгүй бөгөөд үүрдийнх биш зуурдынх байх болов уу.  Ер нь сөнөж буй амьтад бие биенээ үздэггүй барьж иддэг гэсэн. Манайд ховордоод байгаа мазаалай   бие биенээ барьж иддэг юм гэсэн. Хоёр биеэ үзэхгүй бай­сан энэ хоёр нам ч барьж иддэг дээрээ тулсан энэ үедээ  үзэл санаан дээр нэг­дэнэ гэдэг тэнэг хэрэг. Нийтлэлч Д.Мөнгөндалай