“Үндэсний эв эе” эмэгтэйчүүдийн холбооны тэргүүн Я.Батцэцэгтэй ярилцлаа. -Сонгуулийн хууль батлагдлаа. Энэ удаагийн хуулиар, сонгуулиар эмэгтэйчүүдийн боломж хэр нэмэгдсэн гэж үзэж байна вэ? -“Үндэсний эв эе” эмэгтэйчүүдийн холбоо хууль тогтоох байгууллагын төвшинд эмэгтэйчүүдийн оролцоог нэмэгдүүлэх зорилгоор бүх улс төрийн нам, төрийн бус байгууллагын төлөөлөлтэй хамтран ажилладаг байгууллага. Жендерийн хууль гараад багагүй хугацаа өнгөрлөө. Өнгөрсөн хугацаанд багагүй дэвшил гарсан хэдий ч сэтгэл ханамж авах хэмжээнд хүрээгүй байна. Шинэ батлагдсан Сонгуулийн хуулиар эмэгтэйчүүдэд 20 хувийн квотт тогтоосон. Гэхдээ энэ нь бидний хүлээсэн үр дүн энэ биш байсан. Бид 20 хүн нэр дэвших эрх биш, 20 хувийн суудал хүссэн. Сонгуулийн тогтолцоо нь буруу учраас энэ удаагийн сонгуулийн хууль амьдралд нийцсэн, эмэгтэйчүүдэд ашигтай хууль болж чадаагүй. 2012 оны сонгуулиар дор хаяж 15 эмэгтэй парламентад суулгах зорилт тавин бид ажилласан. Энэ чиглэлээр Жендерийн эрхийн хороо болон бусад төрийн бус байгууллагууд бидэндтэй хамтран ажилласан. Үүний үр дүнгээр 2011 оны тав, 2012 оны нэгдүгээр сарын судалгаа өдөр, шөнө шиг ялгаатай гарсан. Энэ хооронд судалгаанд хамрагдсан хүний 40 гаруй хувь нь эмэгтэйчүүдийг дэмжинэ гэсэн үзүүлэлт өссөн. Үүнийг бид өнгөрсөн хугацаанд цагаа дэмий үрээгүй гэдгийг илрэл гэж харж байна. Нийт сонгогчдын улс төрийн намуудад итгэх итгэл алга болсон байна. Одоогийн улс төрийн намуудын явуулж байгаа үйл ажиллагаа нь эдгээрийг өөрсдийг нь булшлаад байгаа. -Эмэгтэй хүмүүс УИХ-ын сонгуульд нэр дэвшээд гарах магадлал бага байгаа нь урьд урьдын сонгуулийн үр дүнгээс харагддаг. Үүнд нөлөөлж буй гол хүчин зүйлийг та юу гэж хардаг вэ? -“Эрчүүд та нар нэр дэвшил дээ, яагаад дэвшсэн хүмүүс чинь гардаггүй юм бэ” гэдэг. Гадаадын улс оронд эмэгтэй улстөрч сонгуульд ялдаггүй 5-6 хүчин зүйл байдаг. Харин Монголд 2-3 зүйл бий. Нэгд эмэгтэй хүн сонгуульд өрсөлдөхүйц хангалттай мөнгөн хуримтлал үүсгэж чадаагүй байна. Хуримтлал үүсгэсэн ч эрэгтэйчүүдийн хавсайдах, тохиролцох үйл ажиллагаанаас гарах боломжгүй тойрог дээр өрсөлдөж таардаг. Улаан шугамны дээр гарах байсан дандаа сонгуулийн санал тоолох процесс дээр унадаг, хуйвалдааны золиос болдог. Ийм байдлаар мултарсан олон эмэгтэй бий. Дараагийн хүчин зүйл нь монголчуудын эр хүн эмэгтэй хүний дээр нь байх ёстой гэсэн сэтгэлгээ нөлөөлдөг. Бүр нөгөө талд нь эмэгтэйчүүд маань нэгдэж чаддаггүй. Энэ бол нэг их нөлөө үзүүлдэг зүйл биш. Гэхдээ бид нэгдэж чадсан. Ингэсний хүчинд бид хамтарч сонгуулийн сурталчилгаагаа явуулах, нэгнийгээ дэмжих байдлаар мөнгөний асуудлаа шийдэж байна. Мөн өнгөрсөн хугацаанд тэгш байдлын талаар нийгмийн сэтгэл зүйд нөлөөлөх суурийг бэлтгэх тал дээр бид хангалттай ажилласан. Гэхдээ одоо сонгууль болохоор бид нам намынхаа хайрцганд орно. Эмэгтэй хүнийг сонгоно гэсэн итгэл монгол түмэнд маань бий болсон. -Эмэгтэй хүн сонгох хүсэл сонгогчдод байна гэхээр нийгэмд эмэгтэйчүүдээс хүлээж буй хүлээлт байна гэсэн үг. Нийгэм эмэгтэйчүүдээс юу хүсэж байна гэж та хардаг вэ? -Дэлхийн улс орнуудад эмэгтэй хүн улс төрд гарснаар, шийдвэр гаргах төвшинд очсоноор тухайн нийгэмд тулгарч байгаа асуудлууд шийдвэрлэгддэг. Учир нь нийгмийн өмнө тулгардаг томоохон асуудлууд нь дандаа ахуйн чанартай байдаг. Архидалт, орон сууц, ажилгүйдэл гэх мэт эдгээр асуудлын нарийн ширийнийг эмэгтэй хүн илүү няхуур харж, орхигдуулдаггүй. Глобал бодлогын хэмжээний асуудал биш ч эдгээр нь тухайн нийгмийг сөхрүүлж байдаг. Эмэгтэй хүн төрд хэрэгтэй гэдэг манай түүхээс ч харагддаг. Эрчүүд эзлэн түрэмгийлж, эмэгтэйчүүд улс орныг төвхөнүүлж, эв нэгдэл, үндэсний аюулгүй байдлыг хангадаг. Мөн эмэгтэй хүн аймхай учир авлигад автагдах байдал бага байдаг. Үүнийг 11 эмэгтэй Ерөнхийлөгч, 10 Ерөнхий сайдтай 20 гаруй улсын жишээ батлаж өгч байна. Нөгөө талд эмэгтэй хүн нууц хадгалж чаддаггүй шинж чанараараа ямар нэг бүлэглэл, фракцид ордоггүй ил тод байдаг. Энэ чанар нь ард түмэнд ашигтайгаар тусдаг. Эмэгтэй хүний хүлээн зөвшөөрөгдсөн энэ мэт есөн чанар бий. Ийм зүйлсийг дэлхий дахин мэдэрч улс төр дэх эмэгтэйчүүдийн оролцоог нэмэгдүүлэхээр асар их хөрөнгө мөнгө, хүч хаяж байна. Манайд л гэхэд гаднаас маш олон хүн ирж сургалт явуулж байгаа. Эдгээр шалтгаанаас гадна манай улсын хүн амын 51.3 хувийн төлөөлөлийг улс төрд байх нь зүй ёсны асуудал. Эмэгтэйчүүдийн улс төрийн оролцооны энэ асуудал жирэмслэлт, гэр бүлийн хагарал, ядуурал, эх нялхасын эндэгдэл гээд бүх асуудал багтдаг. Анхан шатны нэгж дээр л гэхэд эмэгтэй Засаг даргатай хороо цэвэр цэмцгэр, эмхтэй байдаг. Гэтэл эрчүүд нь шал өөр байдалтай байгаа. Хэзээ ч эмэгтэй хүн биллярд тоглоод, гурав хоног архи уугаад явдаггүй. Энэ тууштай хөдөлмөрч, үнэнч чанар нь олон давуу талыг үүсгэдэг. Өнөөдөр дан эрчүүд төр бариад хөгждөг байсан бол хөгжихөөр хугацаа өнгөрлөө. Амжилттай үр дүнд хүрч чадсангүй. Арга билэгийн хорвоо учраас эмэгтэйчүүдийн төлөөлөл заавал байх ёстой. Түүнээс хэдэн эмэгтэй дарга, цэрэг болох гээд байгаа зүйл биш. Энэ тэгш байдал нь нийгэмд, ард түмэнд , улс орны хөгжилд хэрэгтэй. Үүний төлөө өнөөдөр хэсэгхэн эмэгтэйчүүд нь хамаг хөдөлмөр, цаг заваа бараад ийм зүйлийн төлөө тэмцэж байна. Энэ нь залуу үед хэрэгтэй байна. Монголын ирээдүй болсон сайхан охидын төлөөлөлд тохирсон бодлогыг тодорхойлох хүн өнөөдөр төрд алга. Ийм бодлого байхгүй учраас наад зах нь ёс журам гэдэг зүйл алдагдаж, эрээ цээргүй болж байна. Улс төрд орсон эмэгтэйчүүд нйигмийн энэ асуудлуудаар нэг бүлэг болж дуу хоолойгоо нэгтгэж, шийдвэр гаргуулах үүрэгтэй. Одоо ч гурван эмэгтэй маань нэг дуу хоолойтой байдаг. Эдгээр гажиг асуудлаас гарах гарч нь нам харгалзахгүй эвлэлдэн нэгдсэн эрчүүдийн фракци, ашиг сонирхолын бүлэглэлийг задлах юм. Ингэж задлахад нийгмийн өмнө тулгамдаж буй асуудлууд шийдэгддэг.Үүний дараа Жендерийн хуулиндаа өөрчлөлт оруулж төвшин төвшинд эмэгтэйчүүдийн оролцоог нэмэгдүүлнэ. -Нийгмийн сэтгэл зүй хүйсийн тэгш байдлыг хүлээн зөвшөөрдөг болоход хэдий хэрийн цаг хугацаа зарцуулагдана гэж та хардаг вэ? -Нийгмийн хөгжлөөс шалтгаалдаг зүйл. Тухайн нийгэмд нь ядуурал байхгүй, иргэд нь тайван амьдарч байгаа улс оронд энэ хүйсийн тэгш байдал бүх төвшинд хангагдсан байдаг. Ямар ч гэр орон, ажил төрөлд эрх тэгш байдал хангагдсан байдаг. Энэ үедээ эмэгтэй хүнийг маш ихээр нийгэм нь хүндэлдэг болсон байдаг. Би 2020 он хүртэл манай орон зөв голдирлоор хөгжиж чадвал энэ бүхэн бидний хүссэн төвшинд хүрсэн байх болов уу гэж хардаг. Одоо бол цөвүүн цаг. Хэн худлаа хэлж, залижин байна. Тэр хүн ялалтыг авч байна. С.Энхзаяа