
2008 оны сонгуулийн дараахь үймээнээр галт зэвсэгт өртөн дөрвөн хүн амь үрэгдсэн хэрэгт тухайн үеийн цагдаагийн удирдлагууд холбогдон шалгагдаж хэрэг нь шүүхэд шилжээд буй. Олон нийтэд хүлээлт үүсгэсэн долдугаар сарын 1-ний гэх тодотголтой хэрэгт яллагдагчаар татагдсан ЦЕГ-ын даргын үүрэг гүйцэтгэгч хошууч генерал Ч.Амарболдын өмгөөлөгч О.Алтангэрэлийг Сүхбаатар дүүргийн шүүхээс 14 хоног баривчлах захирамжийг өчигдөр гаргасан юм.
Улмаар өчигдөр 18.30 цагийн орчим нийслэлийн баривчлах байр руу ачлаа. Түүнийг баривчлах болсон үндэслэл нь энэ сарын 28-ны өдөр Цагдан хорих төвд товлогдсон шүүх хуралдааны үеэр Ч.Амарболд нарт холбогдох хэргийг түдгэлзүүлэх шийдвэр гаргуулахаар шүүхэд шаардлага тавьж, улмаар үйлчлүүлэгчээсээ татгалзаж буйгаа мэдэгдэн, шүүх хуралдааны танхимыг орхин гарсан үйлдэл нь шүүхийг илтэд үл хүндэтгэж шүүн таслах ажиллагаанд санаатайгаар саад учруулсан, шүүхийн бие даасан, хараат бус байдалд бүдүүлгээр халдаж холбогдох хууль тогтоомж болон өмгөөлөгчийн ёс зүйг ноцтой зөрчсөн гэж шүүхээс үзжээ.
Нийслэлийн Шүүхийн ерөнхий шүүгч Б.Сарантуяагийн өгсөн мэдээлээр”Өмгөөлөгч нь өмгөөллийн үйл ажиллагаанд нэгэнт орж эхэлсэн бол хүндэтгэн үзэх шалтгаангүйгээр явцад нь татгалзах, хэргийг хэвийн үргэлжлүүлэхэд саад хийх эрхгүй.
Гэтэл нэр бүхий өмгөөлөгчид өмгөөллийн үйл ажиллагаа эрхлэх тусгай зөвшөөрлийг төрийн эрх бүхий байгууллагаас авч, Үндсэн хуульд заасан хүний эрхийг хамгаалах, төрөөс иргэддээ хууль зүйн туслалцаа үзүүлэх чиг үүргийг хэрэгжүүлэх хариуцлагатай, хүндтэй үүргийг хүлээсэн атлаа хүндэтгэн үзэх шалтгаангүйгээр шүүгдэгч нарыг өмгөөлөхөөс татгалзаж, шүүх хуралдааныг орхиж гарсан үйлдэл нь үйлчлүүлэгч нарынхаа эрх ашгийг ноцтой зөрчихөөс гадна Монгол Улсын Үндсэн хуулийн дагуу байгуулагдсан шүүх шүүн таслах ажиллагааг хуульд заасан бүрэн эрхийн хүрээнд хэрэгжүүлэн, хэргийн бодит үнэнийг тогтооход саад учруулсан, шүүхийг илтэд үл хүндэтгэсэн, өмгөөлөгчийн ёс зүйг бүдүүлгээр зөрчсөн учраас баривчлах хүртэл арга хэмжээ авсан” гэсэн тайлбар хийсэн юм. Шүүгдэгч Ч.Амарболдын өмгөөлөгч О.Алтангэрэлийг баривчлагдахын өмнө цөөн асуултад хариулт авлаа.
-Таныг баривчлах захирамж гаргасан байна. Үүнтэй санал нийлэх үү?
-Шүүгчид гомдох юм алга. Би энэ хэргийг үнэн зөвөөр шийдвэрлэтэл эцсээ хүртэл явна. Намайг баривчилж байгаа нь өмгөөлөгчдийн зүрх зоригийг нь мохоох гэсэн оролдлого гэж ойлгож байна.
-
Ч.Амарболд генералыг хэзээнээс өмгөөлж эхэлсэн бэ?
-2008 оны есдүгээр сард Ч.Амарболд генерал өөрт нь эрүүгийн хэрэг үүслээ гээд намайг өмгөөлөгчөөр ажиллах санал тавьсан. Би тэрхүү саналыг хүлээж авснаас хойш энэ хэрэгт ажилласан.
-Шүүх хурлыг өмгөөлөгч нар хойшлуулсан юм биш үү?
-Нэг өмгөөлөгч мэс засалд орсон. Дараагийн шүүх хуралд хэрэг тусгаарласан шийдвэр буруу гэж үзээд шүүх бүрэлдэхүүнээс бид татгалзах хүсэлт тавьсан. Хэргийг тусгаарлах боломжгүй гэж үзсэн. Тэр өдөр бүх өмгөөлөгч байсан. Өөрсдөөс нь татгалзах хүсэлт гаргасны дараа шүүх шийдвэр гаргаж шүүгдэгч нарыг хорьсон. Уг нь хуулиар бол шүүх бүрэлдэхүүнээс татгалзсан тохиолдолд шүүгч шийдвэр гаргах эрхгүй болдог. Гэтэл ямар ид шидийн шийдвэр гаргаж байгаа юм бүү мэд. Өмгөөлөгчөөс болж шүүх хурал хойшилсон юм байхгүй.
-
Өмгөөлөгч хуулиараа шүүгдэгч нараасаа татгалзах эрх бий юу?
-Хүндэтгэн үзэх шалтгаанаар татгалзана. Шүүх хуралдааны үеэр “бидний мэдлэг чадвар хүрэхгүй учраас шүүгдэгчээ өмгөөлөхөөс татгалзах мэдэгдлийг гаргасан” Хүндэтгэн үзэх шалтгаанд шүүх дүгнэлт өгөх эрхгүй. Зөвхөн Өмгөөлөгчдийн холбооны сахилгын хороо шийдэх асуудал. Монголын түүхэнд өмгөөлөгчийг шүүх хурлын танхимд түгжсэн, хорьсон тохиолдол анх удаагаа болсон.

Ийн шүүхээс О.Алтангэрэлийг шүүх хуралдааны танхимыг орхин гарсан гэдгээр хариуцлага тооцож байна. Үүнээс гадна Сүхбаатар дүүргийн шүүгч Ч.Хосбаярыг энэ хэргийн хуралдааны үеэр хууль зөрчин шийдвэр гаргасан гэж үзэх хүмүүс ч бий. Тодруулбал энэ сарын 14-ний өдөр болсон хуралдаанаар тус дүүргийн шүүгч Ч.Хосбаяр шүүгдэгч дэд хурандаа Г.Ганбаатарын хэргийг бусад шүүгдэгч нарын хэргээс тусгаарласан шийдвэрийг гаргасан юм.
Тухайн үед энэхүү шийдвэрийг улсын яллагч, хохирогчийн өмгөөлөгч нар ч эсэргүүцэж байсан аж. Өөрөөр хэлбэл шүүх хуралдаанд хэргийн оролцогч нар бүрэлдэхүүнээрээ ирсэн тохиолдолд хэргийг огт тусгаарладаггүй аж. Мөн Г.Ганбаатарын өмгөөлөгч шүүх хуралдаанд хүндэтгэн үзэх шалтгаанаар хүрэлцэн ирээгүй нь хурлыг хойшлуулах үндэслэл болно гэж хуульд заасан байтал мөн л хуулиа зөрчин шийдвэр гаргаж шүүгдэгч нарыг цагдан хорьсон гэх мэтчилэн шүүгчтэй холбоотой олон асуудал сөхөгдөж байгаа.
Ч.Хосбаяр шүүгч хуралдааны үеэр хэрэг тусгаарласан нь хуульд нийцсэн үйлдэл мөн эсэхийг Нийслэлийн Шүүхийн Ерөнхий шүүгч Б.Сарантуяагаас хэвлэлийн хурлын үеэр асуухад “Бүх зүйл хуулийн дагуу явагдсан” гэсэн товч бөгөөд бүрхэг хариулт өгсөн. Нэгэнт шүүхээс энэ хэргийг шийдэхэд саад болж буй, хууль зөрчсөн хэн ч шийтгүүлнэ гэдгийг өмгөөлөгч О.Алтангэрэлийг баривчилсан үйлдэл нотолсон тул олон нийт мэргэжлийн алдаа гаргасан гэх шүүгчийнхээ талаар хэзээ тодорхой хариулт өгөхийг хүлээж байна. Өөрөөр хэлбэл энэ хэргийг шалгах явцад хууль зөрчсөн шүүгч, прокурор, өмгөөлөгч хэн ч бай хуулийн өмнө тэгш эрхтэй учраас алдаа гаргасан л бол зохих хариуцлагаа хүлээх ёстой гэсэн байр суурьтай хүн олон байна. Шүүгч алдаа гаргаагүй бол тодорхой тайлбарыг өгөхийг хүсье.
Н.Түвшин
СЭТГЭГДЭЛ БИЧИХ