Цаана чинь таван “Баяр” талцаад байгаа юм биш үү, та минь ээ. Н.ЭнхБаяр, С.Баяр, Ц.ШинэБаяр, Д.ОдБаяр дээр нэмэх нь Н.НомтойБаяр. Шүл­хий­ний асуудлаасаа дөнгөж ангиж­раад байсан Дорнод аймаг ийнхүү улс­төрөөр ид амьсгалж, таван “Баяр”-ын талцал нийгмийн анхаарлыг эрх­гүй татах болжээ. Бурхан цаанаас нь тааруулсан мэт таван “Баяр” ямар учир шалтгааны ул­маас талцаж эхэлснийг тайлах гэж үзье.

Монгол Улсын гурав дахь Ерөн­хийлөгч Н.ЭнхБаярын нэр, үйл­дэл нь заримдаа Манж Чин улсын тэргүүн хаанаар өргөмжлөгдөж бай­сан Энх-Амгаланг санагдуулах болов. Эцэг Нурхайчийнхаа бай­гуул­сан төрийг төвхнүүлээд эзэн хаа­наар нь өргөмжлөгдсөн хүн бол Энх-Амгалан. Хэдийгээр Энх-Амгалан нэртэй боловч нэг ч удаа амар амгалан амьдран суугаагүй тэрээр нутаг орон, эд баялаг, эрх мэд­лийн төлөө амиа өгөхөөс ч буц­даггүй нэгэн байв. Үүн шиг эх орноо бусдын зэрэгт хүргэхэд зайлшгүй хувь нэмрээ оруулсан хүн нь Монгол Улсын гурав дахь Ерөнхийлөгч Н.ЭнхБаяр гарцаагүй мөн боловч зарим зарчмын зөрүүтэй асуудлаар Энх-Амгалан хааныг эрхгүй санагдуулах болсныг нуух юун. Тэрээр өөрийнхөө дагалдан баясагч гэж олноо нэрлэгдээд байгаа Ц.ШинэБаярын хамт МАН-ын шинэчлэлийн эсрэг тууштай тэмцэх болсныг иргэд янз бүрээр л тайлбарлаж байна. Тэгэхдээ Н.ЭнхБаяр, Ц.ШинэБаяр нар эртнээс нөхөрлөж ирсэн төдийгүй ажил төрөл, амин хувийн асуудал дээрээ ч аргагүй сайн санаа нийлдгийг улстөрийнхөн андахгүй. Нэр нь хэдийгээр Ц.ШинэБаяр боловч шинэ зүйл, шинэчлэлийг эрс эсэр­гүүцэж буй тэрээр МАХН-ыг тас­даж аваад, нам болгочих  са­наатай чадлаараа чармайж яваа. Харин Н.ЭнхБаярын нөгөө талд дахиад л С.Баяр зогсч байна. Өнгөрсөн, одоо, ирээ­дүй цагт байсан, бай­саар ч байх С.Баяр залуу ли­дерүүдээ дэмжих бодлогоор МАК-ийн ерөнхийлөгч Б.Ням­­тайширын хүү, Н.Ном­тойБаярыг анхаарч эхэл­жээ. С.Баяр гишүүний сонгосон Н.НомтойБаяр буюу бидний хөндөж буй дөрөв дэх Баяр бол хэзээний л номтой хүн. Сав л хийвэл ном барьж аваад унших, номноос иш татаж яриа өрнүүлэх түүнийг “Б.Нямтайширын цахиур хагалах хүү” гэж улс­төр, бизнесийнхэн үнэл­дэг юм билээ. Мэдээж гэр бүлгүй, дээр нь дөнгөж 30 шүргэж яваа залуу хүн учраас хааяахан “сай­хан бүс­гүйн талаарх сонир­хол­той ном” уншсан тухай сөрөг мэдээллүүд Н.Ном­тойБаярыг дагадаг ч гадны сур­гуулиудаас олж авсан мэд­лэг боловсролыг нь дарж, сүүдэрлэж чаддаггүй аж. Америкт улстөр, Германд инженер, эдийн засаг­чийн мэргэжил эзэмш­сэн Н.НомтойБаярын эрдэм, боловсролд үнэхээр атаар­хах­гүй байхын аргагүй. Тэгээд ч ТЕГ-т ажиллаж бай­сан Н.НомтойБаярын аж­лын туршлага, мэдлэг нь С.Баяр байтугай хүмүүсийн анхаарлыг одоо ч тат­­саар байна. Мөн уул уур­­хайн үйлдвэрлэлийн бүтээн байгуулалтыг бүх чад­­лаараа дэмжих эрхэм зорил­гоо Бага хурал дээр итгэл­тэйхэн тодорхойлсон Н.НомтойБаярын байр суурь МАН-ын дарга С.Батболд, Ген­сек У.Хүрэлсүх нарт ч ихэд таалагджээ. МАН ирэх 20 жилийн хөтөлбөртөө ч бүтээн байгуулалтыг дор­ви­тойхон өрнүүлэх зорил­туудыг жагсаан бичсэн учраас алсдаа бензин тосыг өөрсдөө үйлдвэрлэдэг аж үйлд­вэрийн парктай болох Н.НомтойБаярын бүтээлч чанар МАН-ын 150 мянган гишүүнд таалагдах нь тодор­хой. С.Баяр Н.НомтойБаярыг хөхиүлэн дэмжих болсон дөрөв дэх шалтгаан нь түүний аав Б.Нямтайшир юм. 40 мянгатын гудманд бага балчраасаа тэвэг тоглож өс­сөн С.Баяр, Б.Нямтайшир нарыг эдүгээ Н.НомтойБаяр ахин холбож өгөв бололтой. Эд­гээр шалтгааны улмаас С.Баяр Н.НомтойБаярыг улс­­төрд уралдуулахаар сойж эхэлсэн бөгөөд Ерөн­хий­лөг­чийн сонгуулиас хойш тан­гараг тасраад байсан Н.ЭнхБаяр, С.Баяр нар энэ далимаар  Дорнодын тал дээр халзганах нь гар­цаагүй болжээ. Харин Н.ЭнхБаярын балиашиглаж буй Ц.ШинэБаяр, С.Баярын дэм­жиж байгаа Н.Ном­тойБаяр нар өнгөрсөн хэд хоногт Дорнод аймгаар зөрж, давхилдсаар таарав. Тод­руул­бал МАН-ын Бага хурлын гишүүн Н.НомтойБаяр намынхаа шинэчлэл, өөрч­лөлтийн талаар гишүүд, дэмжигчдэдээ мэдээлэл хийх, мөн залуучуудад лекц унших зорилгоор Дорнодыг зорьсон нь Ц.ШинэБаяр гишүүний анхаар­лыг татахгүй байж чад­сангүй. Арга хэмжээний үеэр Н.НомтойБаяр “Би МАК-тайгаа хамт аж үйлд­вэрлэлийг хөгжүүлнэ, МАН-тайгаа нийлж нийгэмд бүтээн байгуулалтыг хийнэ” гэж хэлсэн нь дорнодчуудын цөсийг хөөргөөд зогсохгүй “Эдийн засаг болон Монгол хүний тусгаар тогтнол”-ын тухай түүний эх оронч үзэл нутгийн иргэдэд маш их таалагджээ. Олныг хамар­сан энэхүү арга хэмжээ теле­визүүдээр цацагдсан нь Ц.ШинэБаяр гишүүнийг Дор­нод руу хар хурдаараа дав­­хихад хүргэсэн байна. Харам­салтай нь Н.Ном­той­Баяраас илүү гарч МАХН-ыг сур­талчлах гэсэн Ц.Шинэ­­Баяр гишүүний хүсэл та­лаар болсон тө­дий­гүй ард түмэн өөдөөс нь амлалт нэхэж, амар заяаг нь үзүүлээгүй тухай шум нийслэлийн зүг нисч ирэв. Үнэндээ бол аж үйлдвэрийн парк байгуулъя, эх орондоо бүтээн байгуулалт өрнүүлье гэж байгаа Н.НомтойБаяр, зүгээр л Адуунчулууны уур­хайг бүхлээр нь эзэмших гэж шунах Ц.ШинэБаяр нарын чин зүрхийг жинлээд үзвэл залуу, халуун сэтгэл, зүрх нь илүү жин дарах нь дамжиггүй. Бодит байдал ийм л болчихоод байхад олонтойгоо эвлэрч чадахгүй буруу ишилсэн сүх шиг зө­рүү­дэлж, зүтгээд байгаа улс­төрийн зарим “акул”-ууд ухамсарлах цаг нэгэнт иржээ. Тэгвэл манай нийтлэлийн тав дахь Баяр буюу Д.ОдБаяр “од гийх”-ийг л отсоор бай­на. С.Баяр, Н.ЭнхБаярын аль алиныг нь дэмжихгүй, ал­саас ажисхийн суугаа Д.ОдБаяр гишүүний энэ­хүү савраа нуусан муур шиг үйлд­лийг улстөрийн то­гооны­хон чимээгүйхэн ан­даж сууна. Чухамдаа аль ахиухан оноотой яваад нь хачиг шиг наалдах нь уу, эсвэл унасан дээр нь түлхэхийг үлгэрлэн үзүүлээд өөрөө гол дүрд тоглох нь уу гэдгийг Д.ОдБаярын өчүүхэн ухаан шийдэх биз ээ. Нөгөө талаар мон­голчууд бидэнд улс орны хөгжил, бүтээн байгуулалт чухал болохоос таван “Баяр”-ын талцал хэнд ч сай­шаалтай санагдахгүй. Аливаа  улс гүрэн хагаралтай байх тусам гадныхны хоол, өгөөш болдог туршлага дэл­хийн аль ч оронд бий. Тэгэхээр нийт нь нэгнийхээ төлөө, нэг нь нийтийнхээ төлөө байхыг эрхэмлэхийн оронд хэсэгчилж, бүлэглэн үймүүлээд байвал хэний ашиг сонирхолд нийцэх вэ гэд­гийг бодож, тунгаахад нэг их буруудахгүй болов уу. Юутай ч Адуунчулууны уур­хай болон бидний тоочоогүй бусад шалтгааны улмаас талцаад байгаа таван “Баяр”-ын хэнийг нь тэнгэр ниргэж, хэнийг нь ивээлдээ авахыг цаг хугацаа л ха­руулах үлдлээ. Халх голын төлөөх дайнд “хатуу самар” л үлддэг юм шүү дээ.