УИХ-ын гишүүд яг одоо төрийн далбаанд мөргөж, батлахын үнэмлэхэд гарын үсэг зурж байна.Үүний өмнө УИХ-ын чуулганы танхимд СЕХ-ны дарга Л.Лувсанжав илтгэл тавьсны дараа нэр бүхий гишүүд түүнээс асуулт асуусан юм.
Ө.Энхтүвшин: Өвөрхангай аймгийн хоёр хүн хэзээ орж ирэх вэ. Шүүхийн шийдвэр гарсан гэж байгаа. Энэ бол харъяа шүүхийн шийдвэр биш. Ер нь яагаад энэ хоёр хүнийг хассан юм бэ. Түр үнэмлэхээ авсан бэ. Хэнтий, Архангай, Орхон, Чингэлтэй, Сонгинохайрхан дүүргийн саналыг гар аргаар тоолох санал тавьсан. Үүнийг таниас чиглэл өгөх юм уу. 60 дугаар тогтоолыг СЕХ баталсан. Энд санал тоолсны дараа санал тоолох хуудсыг хүчинтэй, хүчингүй гэж ялгана гэж журам гаргасан. Үүнийг яагаад өөрчилсөн бэ. Тэр хүчингүй хуудсууд хаашаа тоолж хийсэн бэ. Энэ будлиан хэзээ шийдэгдэх юм бэ. Баянхонгор аймгийн нэр дэвшигчидийг хууль зөрчсөн гэж үзсэн. Энэ гомдлыг СЕХ-д өгсөн. Үүнийг хэзээ шийдэх вэ.
Л.Лувсанжав: Өвөрхангайн хоёр хүний хувьд Сонгуулийн хуульд сонгогдсон, түр үнэмлэхээ авсан ч хууль зөрчсөн нь тогтоогдвол тухайн үнэмлэхийг тойргийн хороо шийдвэрлэх бүрэн эрхтэй. Хан-Уул дүүргийн 950 тоот шийдвэр гарсан. Шүүхийн шийдвэрийг шүүгч бүрэн эрхийнхээ дагуу гаргасан. Шүүхийн шийдвэрийг СЕХ үнэлж, дүгнэх боломжгүй. Шүүхийн шийдвэрийн дагуу тойргийн хороо асуудлыг шийднэ. Үүний дараа СЕХ дүнг Ерөнхийлөгчид танилцуулна. Гараар тоолох санал тавьсан тойргын хороодын асуудлыг УИХ-ын Сонгуулийн тухай хуульд сонгуулийн дүн гарснаас хойш дахин гараар тоолох асуудал зохицуулагдаагүй тиймээс энэ талын асуудлыг хэлэлцэх боломжгүй юм байна. Харин сүүлийн асуултад хариулахад, шүүхийн шийдвэрээр хүмүүсийг хууль зөрчсөн эсэхийг тогтоодог. Өнөөдрийн байдлаар дээр дурьдсанаас өөр тохиолдол бүртгэгдээгүй банйа.
Ө.Энхтүвшин: Тойргууд дээр гарсан гар аргаар тоолох асуудлыг тойргын хороод дээр шийдэх юм байна гэж ойлголоо. Гурван аймаг, хоёр дүүрэг дээр байгаа саналын дүнг бүх намууд дахин тоолъё гэдэг дээр санал нэгдсэн. Мөн хүчинтэй, хүчингүй гэдгээр нь хоёр тийш нь хувааж, тоолно гэсэн хуулийн заалт байгаа. Гэсэн үүний дараа хууль зөрчсөн журам гаргаад байгаа юм бэ?
Л.Лувсанжав: Сонгуулийн ерөнхий хороо гар аргаар санал тоолоход машины дүн зөрсөн асуудал гараагүй. СЕХ сонгуультай холбоотой маргааныг шийдвэрлэх асуудал хуулийн хүрээнд шийдэгдэнэ. СЕХ болон тойргийн хороодод гомдол, саналуудыг ирж байна.
Н.Алтанхуяг: СЕХ долдугаар сарын 4-ний өдөр хуралдаад хэрэг, зөрчил үүсэж, тодорхой баримтаар тогтоогдож байгаа Өвөрхангай, Увс, Орхон аймгийн тооллогыг Ерөнхийлөгчид өргөн барихгүй гэсэн шийдвэр гаргасан. Гэтэл маргааш нь энэ байр суурь өөрчлөгдөж, нэрсийг нь өргөн барьсан байна. Увс аймгийн хувьд нэр дэвшигчид нь мөнгө тарааж, байр түрээслэх нэрээр хүмүүсийг мөнгө ав гэж шахсан. Гэтэл хууль хяналтын байгууллага ажиллаагүй. Үүн дээр СЕХ яаж анхаарал хандуулж байна вэ.
Л.Лувсанжав: Сонгуулийн дүнг Ерөнхийлөгчид айлтгах талаар манайхаас нэг шийдвэр л гарсан. Манайх энэ шийдвэрийг бүрэн эрхийнхээ хүрээнд хамтын зарчмаар гаргасан. Албан ёсны шийдвэрийнхээ дагуу бид ажилласан. Асуудлыг хэлэлцэх явцад гарсан яриаг шийдвэр гэж үзэхгүй. Увс аймгийн хувьд хуулийн байгууллагууд энэ асуудлыг хэлэлцэж байна. Өнөөдөр нэр дэвшигчдийн үнэмлэхийг олгохгүй байх хуульд заасан нөхцөл үүсээгүй. Шүүхийн шийдвэр гарсны дараа тодорхой үр дагавар нь хуулийн дагуу хийгдэнэ гэж үзэж байна.
Д.Лүндээжанцан: СЕХ-ны 127 дугаар тогтоол зургадугаар сарын 26-нд гарсан. Энэ тогтоол СЕХ тодорхой заалтуудтай зөрчилдөж байна. Тойргийн хороод үнэхээр шударга ажилласан. Тойргийн хороод нь ирц нь хүрэхгүй байна гэх юм. Тангараг өргөсөн төрийн албан хаагчид ийм асуудал гаргаж байна. Ажил хийхгүй байгаа хүмүүсийг солих хэрэгтэй. Үүн дээр СЕХ юу хийв. Өчигдөр УИХ-ын бүрэн эрх хүчин төгөлдөр болох квот 57 хувь байгаа. Энэ бүх процесс алдагдсан. Энд сууж байгаа хүмүүс үүнийг анхаарах ёстой. Хууль гэж байгаа бол Өвөрхангайн хоёр хүн тангараг өргөх ёстой гэж үзэж байна. Хууль шүүхийн үйл ажиллагаанд хэн ч оролцох эрхгүй. Гэтэл энд ашиг сонирхолын зөрчилтэй асуудлууд харагдаж байна. Хэд хэдэн тойрог дээр бид гар аргаар тоольё гэсэн. Үүнийг СЕХ бүрэн эрхийнхээ хугацаанд шийдвэрлэж болох зүйл. Энэ бүх зүйлийг яагаад анхаарахгүй байгаа юм бэ?
Л.Лувсанжав: Хуульд сонгогч саналаа тэмдэглэх журамд зааснаас өөрөөр саналаа өгсөн бол тухайн саналыг хүчингүйд тооцно гэсэн. Мөн баталгаажуулаагүй саналын хуудсыг хүчингүй гэж тооцно. Хуульд эдгээр саналыг багцалж гаргана гэсэн байгаа. Автомат машин хүчинтэй хуудсуудыг уншиж байгаа. Хоёдугаар асуултад хариулахад гараар тоолох хуулийн үндэслэл байхгүй.
Д.Тэрбишдагва: СЕХ биш даргатай нь асуудлыг ярих ёстой. Гишүүдийн тавьж буй асуултад СЕХ-ны дарга хариулж чадахгүй байна. Цаашид СЕХ болон даргатай асуудлыг ярих хэрэгтэй. Би гурван асуултаа татлаа. Энэ хүн ингэж хариулаад яах билээ.
Ч.Сайханбилэг: Нэрийн хор ч гэсэн би хоёр асуулт асууя. Сонгуулийн үеэр бэлэн мөнгө тараалтын цоо шинэ технологи Монголд орж ирсэн. Увс аймгийн бараг айл болгоныг сонгуулийн штаб болгож, айл болгонд 100 мянган төгрөг өгье гэсэн. СЕХ гэтэл шүүх тодорхой хэмжээний шийдвэр гаргасан гэсэн. Долоохон хоногийн дотор хууль хяналтын байгууллагын эцсийн шийдвэр гаргана гэдэг их хэцүү асуудал. Өнөөдөр шинэ УИХ анхдугаар чуулганаа хийж нөгөө хүмүүс нь танхимд сууж байна. Хууль амьдрал дээр ингэж хэрэгжвэл хэчнээн сайн хууль гаргаад хэрэг алга. Энэ асуудлуудад СЕХ шуурхай хандсангүй. Өндөг, тахиа шиг болгож байгаа асуудалд СЕХ ямар дүгнэлт өгч, УИХ-д хариулах вэ?.
Л.Лувсанжав: СЕХ тодорхой асуудалд шүүх шийдвэрээ гаргасан л бол түүнийг нь хүндэтгэнэ гэсэн байр суурийг бид барьж байна. Шүүх сонгуулийн маргааныг шуурхай шийдвэрлэх талаар хуульд тодорхой алхам хийх хэрэгтэй. Бид хууль хэлэлцэж байх үед энэ асуудлыг оруулсан. Даанч дэмжигдээгүй. Шинэ УИХ энэ асуудалд анхаарал хандуулна байх.
У.Жигүүр
СЭТГЭГДЭЛ БИЧИХ