-УИХ-дахь АН-ын бүлгээс танд сайдын суудал  санал болгосон гэсэн. Та яагаад татгалзав?

-Би МҮЭ холбооны ерөнхийлөгчийн хувьд нийт  олон зуун мянган гишүүд  хөдөлмөрчдөө төлөөлж УИХ-д  орж ирсэн. Тэдний дуу хоолой, эрх ашгийг хуульд тусгах гэж нэрээ дэвшүүлсэн. Энэ боломжийг Дархан-Уул аймгийн сонгогчид өгсөн. Дарханчууд намайг сонгохдоо нам, бүлэглэлээс хараат бусаар биднийг төлөөлж ажиллаарай гэж сонгосон. Хэрэв  би  бие даагч байдлаа өөрчилнө,  сайд болно гэвэл надад  анх энэ боломжийг өгсөн  сонгогчдоосоо асуух учиртай. Намайг дөрвөн жил бие дааж ажиллаарай гэж энэ визийг  өглөө шүү дээ. Тийм учраас би дарханчуудаасаа зөвшөөрөл авах учиртай. Би сонгогчдынхоо  эрх ашгийг тууштай хамгаална.  Энэ  ч үүднээс тэдний надад өгсөн боломжийг бүрэн дүүрэн  ашиглана.

-Сонгуулийн үеэр найзлаад байсан ИЗНН тань эвслийн Засгийн газарт  хамтрахаар хэлэлцээ хийж байна. Энэ талаар ямар бодолтой байна вэ?

-ИЗНН, МАН, АН гурван намтай гэрээ байгуулах саналаа өгсөн би. Дараа нь гэрээ байгуулсан хамтарч ажиллаж байна. ИЗНН болон  бусад намтай эрх тэгш ажилладаг. Яагаад гэвэл МҮЭ гишүүд миний эрх ашгийг хамгаалж байгаа ахмадууд, ажилтай, ажилгүй иргэн бүгд  олон янзын намын харьяалалтай. Тэгэхээр МҮЭ-ийн ерөнхийлөгчийн хувьд  би  эдгээр хүнийн эрх ашгийг хамгаалах ёстой.

-АН-ын зүгээс эвслийн  Засгийн газарт хамтрахаар  хоёр ч намтай  хэлэлцээ хийж байна. Олон намын төлөөллөөс  бүрдсэн Засгийн газар байгуулах нь зөв үү?

-Ардчилсан нам олон  намтай хэлэлцээр байгуулах нь 100 хувь намынх нь дотоод асуудал. Миний хэлж чадах зүйл бол  биднийг Засгийн газраа байгуулахдаа , бялуугаа хуваахдаа бүх энергээ зарцуул гэж  монголын ард иргэд сонгоогүй юм шүү. Харин бидний бэрхшээлийг  хурдан шийдэж өгөхийг хүсч байгаа. Тэд ажилгүй байна, тэтгэвэр тэтгэмж, цалин орлого хангалттай бус байна шүү дээ.  Ажил хийгээд өрнөөс гарахгүй байна гэж юу гэсэн үг вэ. Энэ байж болохгүй асуудал. Өнөөдөр монголд мянга мянган ажилгүй иргэн байна. Тэдний буруу биш. Тэдний төлөө сайн шийдвэр гаргаагүй. Одоо ч ажлаа умартаад сайдын бялуу хуваагаад явж байгаа улстөрчдийн буруу.  Засгийн газраа  байгуулах гэж юу болж байна гэж бодно. Сонин юм хэлье танд. Манай намын эрх ашиг бол гэж утгагүй зүйл ярьж байна. Үүнийгээ зогсоох хэрэгтэй. Намайг сонгосон сонгогчдын төлөө эрх ашгийн төлөө энэ хүрээнд ямар ажлыг хийх вэ гэдэг мөрийн хөтөлбөрөө ярих ёстой. Өнөөдөр нам УИХ-ын гишүүнийг сонгоогүй. Сонгогчид, хөдөлмөрчид, иргэд сонгосон. Харин тэднээс сонгуулийн итгэлийг авахын тулд нам гэдэг механизмыг ашигласан байж болно. Энэ бол сонгуульд  амжилттай  оролцох хэрэгсэл, механизм. Гэтэл  сүүлдээ УИХ гишүүд  намынхаа боол болж байна. Тэгвэл зүгээр л  бүлгийн дарга нараа  л сонгочих л доо. Тэд нь өөрөө шийдэг. Энэ байдлаа зогсоо. Одоо улс төрийн соёлтой бай.  Би улс төрд орж ирснээр хийж байгаа ажлаа үргэлжлүүлнэ. Тэвчээртэйгээр харъя. Өнөөдөр ингэж  алиалахаа  намууд зогсоомоор байгаа юм.  Сайдыг чамд өгөх үү. Надад өгөх үү,  Би авах уу, Чи авах уу гэж сунжираад байгаа  асуудлаа хурдан шийд.

-Олонхын санал авсан намын зүгээс яамдын тоог нэмнэ гэсэн бодлого ярьж байна. Яамдын тоог нэмэх хэрэг байна уу?

-Яамдын тоог сайд болох гэж байгаа эсхүл эрмэлзлэлтэй  хүн нэмдэггүй юм. Олон улсын практикаас харахад. Сайдын цалинг өгөх гэж байгаа жирийн ажилтан,  бизнесмэн татвар төлөгчдөөс асуух учиртай юм. “Найзуудаа би та нарт илүү үйлчлэхийн тулд дахин хоёр яам бий болгох гэж байна. Та зөвшөөрөх үү” гэж асуух ёстой юм.  Гэтэл ийм асуумж алга. Жоохон мөнгө олсон тэрийгээ яаж хуваах уу гэсэн шиг дээрэмчин аятай ярьж болохгүй. Өнөөдөр улстөрчид яамдын тоог нэмэх хасахыг ярьдаггүй юм. Яамны мөнгийг төлдөг татвар төлөгчид шийддэг. Тэгэхээр үүнд улстөрчид дуугүй  байж эрдэмтэд, шинжээчид ажлын байрны зураглал гаргах ёстой. Өөрөөр хэлбэл хөндлөнгийн бие даасан томоохон эрдэмтдийг төрийн бүтэц зохион байгуулалтын талаар  ажлын байрны зураглал гаргах ёстой юм. Энэ яамд маш олон албан хаагч чатлаад ажил хийхгүй байна, нөгөө яамд толгой өндийх завгүй ажиллаж асар их ачаалалтай ажиллаж байна гэдгийг тогтоогоод ачааллыг бие биед нь шингээхийн тулд  яам нэмий, энэ яамыг харин татан буулгая гэсэн хөндлөнгийн шинжээчийн дүгнэлт гаргаад тэрнийгээ тойрч улстөрчид намууд нэмэх хасах тухайгаа ярьдаг юм.  Ийм л улс төрийн соёлыг бий болгохын төлөө ажиллана.

-Хөдөлмөрийн яам байгуулах тухай яригдаж байна. Энэ бол таны  хамгийн сайн мэдэх  салбар?

-Нийгмийн хамгааллын яам, хөдөлмөрийн яамыг салгана гэдэг нь  олон улсад байх жишиг, энэ хоёр салбар хамт байх нь хэцүү. Нэг тогоонд өөр эсрэг тэсрэг үзэлтэй хүмүүс хамт байна гэсэн санаа.  Нийгмийн хамгааллын яам болохоор бараг л ажилгүй хүн их байвал мөнгө өгнө. Ажилгүй хүн их байх тутам элдэв тэтгэмж өгнө. Хөдөлмөрийн яам болохоор тэтгэмжийг багасгаж хүнийг ажиллах сонирхолтой болгох сургалтад хамруулж, зээлийг өгөөд ажиллуулах сонирхолтой. Зорилгын хувьд зөрүүтэй байх талтай. Би дахиад хэлье. Энэ талд улстөрчид гишүүд санал бодлоо хэлэхээс илүүтэй энэ талаар мэргэшсэн үндэсний болон улсын хэмжээнд мэргэшсэн эрдэмтэн мэргэдийн дүгнэлтийг гаргаж ирсний дараа л ярих хэрэгтэй. Яамдын тоо нэмэхээр  зардал  нэмэгдэхгүй гэж ярьж байна. Худлаа. Үүнийгээ илэн далангүй ярих нь зүйтэй. Өмнө нь бас орон тоо нэмэхгүй гэж  худлаа хэлж байсан шүү дээ. Яам нэмлээ шинэ байр, дэд сайд, компьютер, ганган машин хэрэг болно. Үүнд мөнгө зарахгүй юу. Энэ утгагүй байдлаа ярилцах ёстой. Үнэхээр яамдын тоог зайлшгүй нэмэх шаардлага байгаа бол эрдэмтэн мэргэдийн дүгнэлтэд суурилах хэрэгтэй.

-АН-ынхан МАН-ыг эвслийн Засгийн газар байгуулахдаа сонгосонгүй?

-Үүнд байр сууриа илэрхийлэхэд төвөгтэй. Би сая гаруй хүний төлөөлөл. Зарим нь дэмжиж байгаа байх, зарим нь дэмжихгүй байх. Би жирийн хүмүүсийн, хөдөлмөрчдийн байр суурийг хүндэтгэнэ.

-МҮЭ  өнгөрсөн хугацаанд ямар дорвитой ажил хийсэн бэ?

-МҮЭ ямар ч  оршин тогтнож байгаагаа тунхаглалаа. Хоёрдугаарт, шийдвэр гаргахдаа жирийн хөдөлмөрчин хүний дуу хоолойг оролцуулахгүй, зөвхөн  улстөрчид дангаараа найранд ирсэн юм шиг авирладаг байсныг болиулсан. Гуравдугаарт, үүний илрэл нь цалин хөлс, тэтгэвэр тэтгэмжийг нэмэгдүүлэх, том нийгмийн баялагийг шударгаар хувиарлах механизм чухал юм гэдгийг нийгэмд мэдрүүлж чадсан. Үүнийг зөрүүлээд  цалин нэмэхээр бараа бүтээгдэхүүний үнэ өсдөг гэж ярьдаг. Бараа бүтээгдэхүүний үнийг өсгөхгүй байхын тулд  та нар өлсгөлөн бай гэж улстөрчид ярьж байна. Ийм утгагүй онол хаана ч байхгүй. Үнэ өсгөж байгаа бол  банкны хүү, түрээсийн төлбөр , хууль бусаар үгсэн хуйвалдаж үнээ нэмж байгаа  капиталаас болж үнэ нэмэгддэг болохоос биш, хүмүүсийн цалин орлого нэмэгдэхээр үнэ өсдөггүй юм. Өөрөөр хэлбэл  та гамбир идэхээ  больж талх худалдаж авна гэсэн үг.  Талх худалдаж авна гэдэг нь та талхны үйлдвэрийг ажилд оруулж байнаа гэсэн үг. Ажлын байрыг дэмжиж байгаа гэсэн үг. Энэ эдийн засгийн цус нь ард иргэдийн худалдан авах чадвар юм байгаа юм. Олон улсын экспиртүүд  ирэхээрээ монголын эдийн засаг өсч байна. Гэхдээ нийгмийн өсч байгаа баялаг хувиаралагдахдаа буруу байна гэдэг. Яаж илэрч байна гэхээр баян ядуугын ялгаа их гарч  байна гэдэг. Баян ядуугын ялгаа их гарч байгаа юм бол дэлхийн банкны эксиртүүд хэлж байна. Үүнийг эмчлэх арга нь юу вэ гэхээр нийгмийн бий болгож буй баялагийг шударгаар хуваарилах гэсэн үг. Үндсэн механизм нь ердөө гуравхан. Татварын бодлого. Их авч байгаасаа ахиухан аваад олон цэцэрлэг барь гэсэн үг. Хоёрдугаарт, нийгмийн даатгалын бодлого. Одоо бий болж буй мөнгөнөөс ахиухан аваад өнөөдрийн  нийгмийн даатгал, тэтгэвэр тэтгэмжийг нэм гэсэн үг. Гуравдугаарт,  цалингийн бодлого. Цалин нэмнэ. Ингэснээр худалдан авах чадвар   нэмэгдэж олон үйлдвэрлэл  хөгжинө. Үүнийг дагаад ажлын байр бий болно. Үүнийг ойлгуулахыг хичээлээ.  Улстөрчид ойлгож эхэлсэн. Гэхдээ хатуу ширүүн тэмцэлтэй байгаа. Жирийн ард иргэдийн дуу хоолойг гаргаж ирсэн. Ер нь үйлдвэрчний онцлог ажлууд гэвэл олон бий. Энэ ажлыг С.Ганбаатар ганцаараа хийгээгүй. Тухайлбал ажлаас үндэслэлгүй халагдсан хүмүүсийг яаж хамгаалдаг тогтолцоог бий болгосон. Хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээг ҮЭ-тэй  ярьж шийддэг болголоо.  Хөдөлмөрийн  хөлсний доод хэмжээ гурав дахин нэмэгдсэн өнгөрсөн хугацаанд.

-УИХ-ын гишүүн боллоо. ҮЭ-ийн ажлаа үргэлжлүүлэх үү?

-Өнөөдөр тэмцэл хийж байхад мэдээлэл авах гэж 14 хоногоос нэг сар гадаа жагсдаг. Энэ дотроос гарч ирдэг улстөрч байдаггүй. Тэгвэл би одоо өрөөнд ороод, чуулган дээр нь ярих боломж нээгдлээ. Бүр болохгүй бол би ганцаараа биш. Би бие даагч биш. Би намаас хараат бус. Иргэдтэйгээ хамт байснаар олон сайн хуулийг гаргаж чадна.

-Хүчгүйдэхгүй юу. Аль нэг намтай эвсэхгүй юу?

-Намууд надтай эвсвэл хүчтэй болно.  Би бол С.Ганбаатар. Миний ард сонгогчид бий. Бүх асуудлыг тэдэнтэй хамтарч шийднэ.

-УИХ-ын 2012 оны сонгуульд хэдэн төгрөг зарцуулсан бэ?

- Сонгуульд 192 сая төгрөг зарцуулсан.

-Эх үүсвэр нь?

-Намайг сонгуульд өрсөлдөхөд монголын мянга мянган жирийн иргэн  хандив өргөсөн. Эрдэнэт хотоос нэг өндөр настан 500 төгрөг хүртэл банкаар шилжүүлсэн байсан. Ах нь тэдэнд гоё гоё юм хийж өгнө.

-УИХ-ын  гишүүний цалин хэд вэ?

- Одоохондоо мэдээгүй явна. МҮЭ-ийн ерөнхийлөгчийн цалин 600 мянган төгрөг.

-Халамжийн мөнгө тарааж байгаа нь зөв үү. Товчхон хариулт өгөөч?

-Ажлын чадвартай хүмүүс халамжийн мөнгө авч байна гэдэг нь нэр төрөө гутааж байна гэсэн үг. Хүмүүсийн дархалааг устгаж байгаа юм. Бүр далд утгаараа монголчуудын амьдралын төлөөх тэмцлийг устгаж байгаа гадаадын бодлого  юм болов уу гэж санаа зовж явдаг.