
МАН-ын бүлгийн дарга Н.Энхболд, УИХ-ын гишүүн Я.Содбаатар, УИХ-ын гишүүн С.Бямбацогт нар УИХ-ын чуулганы үйл ажиллагаанд үүсээд байгаа нөхцөл байдалтай холбоотой дөнгөж сая Төрийн ордонд мэдээлэл хийлээ.
Н.Энхболд: Үндсэн хуулийн цэцэд хандана
МАН-ын Бага хурал болж байх дундуур АН хууль зөрчин чуулганыг хуралдуулж, УИХ-ын даргыг сонгосон мэдээлэл ирлээ. УИХ-ын даргыг сонгох тухай асуудлыг хуулийн хүрээнд явуулах ёстой гэсэн байр сууринаас хандаад гурав хонож байна.
Зөвшилцөх тухай асуудал бол өөрөө нарийн хуулиар зохицуулсан дэгтэй. Ялангуяа УИХ-ын даргыг сонгох тухай асуудал нь УИХ-ын тухай хуулийн тодорхой заалтаар зохицуулагдсан. УИХ-д аль нэг нам олонх болоогүй тохиолдолд хамгийн олон суудал авсан нам нь бусад нас эвсэлтэй зөвшилцөж, УИХ-ын даргыг нэр дэвшүүлж сонгоно гэсэн заалт бий.
УИХ-ын даргыг сонгох ажлыг намын бүлгүүд байгуулагдахаас өмнө нэр дэвшүүлдэг. Энэ нь Монгол Улсын Үндсэн хууль, бусад хууль тогтоомжид УИХ гишүүн бүр УИХ-ын даргад нэрээ дэвшүүлэх сонгогдох эрхээр хангагдсан. Энэ талаасаа УИХ-д байгаа нам, эвслүүд гишүүд бүгд зөвшилцөж байж даргаа сонгох учиртай. Зөвшилцөх бичгийг АН манай намд ажлын цаг дууссаны дараа буюу өнгөрөгч тав дахь өдөр ирүүлсэн. Бид даваа гаригт нь ярьж шийдэхдээ нэр дэвшиж буй хүнтэй уулзаж санал бодлоо солилцох хүсэлтээ тавьсан. Гэтэл намын бүлгүүд байгуулагдаагүй учир уулзах боломжгүй гэсэн хариуг өгсөн юм.
Бид дахин МАН-аас нэр дэвшсэн гишүүдийн хүрээнд хуралдаад ирэх гурав дахь өдөр гэхэд эл асуудлаа шийднэ гэсэн зарчмын тохироонд хүрч энэ тухайгаа АН удирдлагад мэдэгдсэн. Түүнчлэн энэ асуудлаар УИХ-ын хамгийн ахмад настай гишүүн Д.Дэмбэрэлтэй өчигдөр Ерөнхийлөгч уулзаж маргааш 10.00 цагаас чуулганыг зарлаж явуулахаар тохирчээ.
Гэтэл АН-ын гишүүд өнөөдөр хууль бусаар чуулганыг хуралдуулж даргаа сонголоо. Уг нь маргааш 10.00 цагт чуулган хуралдаж УИХ-ын даргын асуудлыг шийднэ гэсэн боловч хуралдаан өнөөдөр болж хэд хэдэн хууль зөрчигдлөө. Тодруулбал, УИХ-ын анхдугаар чуулганыг Ерөнхийлөгч нээж хамгийн ахмад настай гишүүн удирдана гэсэн маш тодорхой заалт бий. Гэтэл АН хоёрдахь ахмад настай хүнээр УИХ-ыг даргалууллаа. Ийм хуулийн зохицуулалт байхгүй. Тиймээс өнөөдөр хуралдсан УИХ-ын чуулган хэд хэдэн хууль зөрчсөн тул Үндсэн хуулийн цэцэд хандах болно.
Хоёр дахь ахмад настай хүнээр удирдуулсан нь хуралдаан хууль бусаар явагдсан. Дээд шүүхийн тайлбараар зөвшилцлийг ямар тохиолдолд тохирсон гэдгийг бичгээр хариу өгч, авах тухай тодорхой заасан. Чуулганыг хуралдаан даргалагч даргалах ёстой. Өөр зохицуулалт байхгүй. Хуулийн заалт зөрчигдсөн гэж манай нам үзэж байна. Үндсэн хуулийн цэцэд хандана.
С.Бямбацогт: Хүч түрэмгийлж байгааг хүлээн зөвшөөрөхгүй
Чуулганы хуралдаан дээр зарим гишүүд хуулийн заалтуудыг буруу тайлбарлаж байна. Тухайлбал , С.Баярцогт Үндсэн хуульд зааснаар УИХ-ын даргыг цөөнхгүй томилж явах боломжтой гэсэн тайлбар хэлсэн. Үндсэн хуулийн заалтын 24-р зүйлд УИХ-ын дарга, дэд даргыг УИХ-ын гишүүдийн дотроос нэр дэвшүүлэн сонгоно гэсэн заалт бий. Энэ заалт УИХ-ын гишүүдийн дотроос гэсэн агуулгатай.
Зөвшилцөнө гэдгийг бүх намуудтай биш зарим нэг намтай зөвшилцөх боломжтой гэсэн тайлбар хэлж байна. УИХ-ын гишүүд тангараг өргөхдөө үндсэн хуульд болон бусад хуулийг дээдэлнэ гэж тангараг өргөдөг. Үүнтэй адил бусад бүх намтай зөвшилцөх ёстой. Гэтэл ийм байдлаар хуулийг мушгиж тайлбарлаж байгаад санал нийлэхгүй байна.
Ахмад гишүүний тухайд УИХ-д тангараг өргөх ёслол дуустал хамгийн ахмад гишүүн зохион байгуулж даргалахаар хуульд тодорхой заасан. Гэтэл чуулганыг хамгийн ахмад настай гишүүн биш хоёр дахь нь даргалж байна.
Мордохын хазгай гэгчээр эхнээсээ төрийн ажиллагааг хууль зөрчин явуулж эхэллээ. Уг УИХ-ын чуулганыг маргааш албан ёсоор зарласан байтал АН хууль зөрчсөн гэж үзэж байна. УИХ-ын дарга хууль бусаар сонгогдсон учраас хуралдаанаас гарч буй бүх шийдвэр хүчин төгөлдөр бус. Тиймээс АН энэ алдаагаа засч хуулийн хүрээнд ажиллаач гэсэн шаардлагыг бидний зүгээс тавьж байна.
-МАН-ыг чуулганы хуралдаанд орж ирэхийг АН гурав хоног хүлээлээ. Тэгэхээр та бүхнийг намынхаа эрх ашгаас төр засгийн эрх ашгийг хоёрдугаарт тавьж байна уу гэсэн ойлголт төрж байна. Энэ байдлаа хэзээ зогсоох вэ?
-Энэ удаагийн сонгуульд Монголын ард түмэн Монгол төрийн төлөө зүтгэ гэж биднийг сонгосон. Өнгөрөгч хорин жилийн хугацаанд МАН ардчилалыг бэхжүүлэхийн төлөө ажиллаж ирсэн. Парламентыг анх удаа байгуулж байгаа ч зүйл биш. Өмнөх УИХ-д даргаа сонгож байсан тангараг өргөж байсан ажиллагааг та бүхэн мэдэж байгаа. МАН өмнөх жилүүдэд цөөнхд маш хүндэтгэлтэй хандаж байсныг ч санах байх. Бид өнөөдөр намын эрх ашгийг урдаа тавиагүй. Манай намын зарим суудал баталгаажаагүй байхад 25-уулаа орж ирэн тангарагаа өргөсөн. Хүлээгдэж байгаа асуудал их байгаа учраас орж ирж тангарагаа өргөсөн. МАН цөөнх ч тангарагч өргөсөн гишүүдийн 40 хувийг бүрдүүлж байна. Бид олонхийг цөөнх нь хүндэтгэсэн байр сууринаас ажилладаг уламжлалыг хадгалахын төлөө байна. АН-ын хууль зөрчсөн үйлдэлтэй эвлэрэхгүй. АН-ын гишүүд хүч түрэмгийлж Монгол төрийн үйл ажиллагааг гацаанд орууллаа.
-2008 онд УИХ-ын даргыг сонгохдоо МАН зөвшилцөөгүй гэсэн байр суурийг С.Оюун гишүүн хэлж байна лээ?
-Андуураагүй бол нэлээд урт хугацаанд зөвшилцөж байж тангарагаа өргөж УИХ-ын дарга сонгогдож байсан шиг санаж байна. Ер нь бидний зорилго чуулганы хурлыг гацаахдаа биш. МАН сандал суудалтайгаа зууралдаад байгаа юм биш. Энэ үйл явц анхнаасаа хуулийн дагуу л явах ёстой юм. Цөөнхийн саналыг хүндэтгэх ёстой. Харин ч өмнө нь МАН цөөнхөө хүндэтгэх талд нийтлэг эрх ашгийн үүднээс АН-д санал тавиад хамтарсан Засгийн газар байгуулсан. Тодорхой үр дүнд хүрсэн. Том зургаар нь авч үзвэл эрх мэдлээс татгазлаад улс орныхоо эрх ашгийг тавьж байлаа. Ойлголцол, хуулиа сахих тухай л яриад байна шүү дээ.
Н.Түвшин
СЭТГЭГДЭЛ БИЧИХ