
МАН-ынхан УИХ-ын анхдугаар чуулганы хуралдаанд орохгүй гэдийгээд байхаар нь АН-ынхан арай илүү олноороо далимдуулж МАХН, МҮАН-ын “Шударга ёс” эвсэл, ИЗНН-тай хавсайдан спикерээ сонгосон билээ. МАН-ын эрхмүүд бидэнтэй зөвшилцөөгүй хэмээн араас нь хий дэмий үглээд хоцорсон. Ингэж парламентын галт тэрэг жолоочтой болоод буудлаасаа хөдөлсөн юм. Байнгын хороодоо байгуулах гэтэл МАН-ынхан аанай л алга. Тэгэхээр нь УИХ-ын байнгын хороо 11 гишүүнтэй байж болно, нэг гишүүн гурван хороонд харьяалагдахад саадгүй гээд хуульчилж орхив.
Ингээд Төрийн байгуулалтын байнгын хорооноос эхлээд долоон хороо шил шилээ даран мэндлэв. Аль ч байнгын хороог 11 гишүүн бүрдүүлж болох юм чинь ердийн олонхи гэдгээрээ ердөө зургаан хүн байхад ирц хангалттай. Зургаан хүнээс дөрөв нь санал нэгдэж гараа өргөхөд л аливаа асуудал шийдэгдэж байгаа юм. Энэ бол УИХ-ын амин сүнс болсон аль ч байнгын хороод ямар ч асуудлаар санал дүгнэлт гаргасан бай хамаагүй. Үндсэндээ 76 гишүүнтэй парламентыг дөнгөж дөрөвхөн хүн төлөөлж байна гэсэн үг. Тэр дөрөв нь бас давхар Засгийн газрын гишүүн байвал яана. Нэг нь хяналт тавьж, нөгөөх нь гүйцэтгэх учиртай засаглал нэг тогоонд багтаж, хөл толгой нь нийлэхтэй адил болно.
Мөн УИХ-ын дарга сонгогдсоноос хойш нам, эвслийн бүлэг байгуулах шийдвэрээ гишүүдийн нэрсийн жагсаалтын хамт спикерт 24 цагийн дотор өргөн мэдүүлэх хуультай. Гэтэл МАН-ынхан 100 илүү цагийн дараа өнөөх бичгээ өргөн барьсныг нь УИХ-ын дарга авч хэлэлцсэнгүй. Хуулийн хугацаа нэгэнт өнгөрсөн, харин УИХ-ын дэгийн тухай хуульд өөрчлөлт оруулж батлуулбал бүлэг байгуулах эрх нь нээгдэнэ хэмээн замыг нь зассан үг хэлсэн нь хачирхалтай. МАН-ын гишүүд ч яахав, өмнөх УИХ-д өчнөөн хуулийг өөрсдөдөө тааруулан нэмэлт өөрчлөлт оруулсаар ирсэн болохоор ядах юу байхав.
Одоо хамтарсан засаг байгуулах гэрээнд нэгдсэн нам, эвслийн бүлгүүд танхимынхаа бүтэц, зохион байгуулалтыг ид хэлэлцэж, хэнийг ямар сайдын суудалд тавихаа зөвшилцөж эхлэв. Эвэртэн туурайтангууд хуйвалдахаараа зөвшилцөл болдог, эрх мэдэлгүй нь ярьж тохирохоороо хуйвалдаан болдог юм чинь. Уг нь Монгол Улсын Ерөнхийлөгч тойрогт унасан хүн засагт орохгүй шүү, УИХ-ын гишүүдээс Засгийн газарт аль болохоор давхар томилохгүй шүү гэж анхааруулсан ч эвслийнхэн дотор хайхрах эрхмүүд бараг алга. Бүгд л сайдын суудлаас зуурчих санаатай давхар мэх хийж явна. Гэтэл шинэхэн Ерөнхий сайд маань үүнийг өөгшүүлэх маягтай, УИХ-ын гишүүдээс бүрдүүлэх тутам танхим нь илүү урт настай, удаан жаргалтай байна хэмээн үзэж байна.
1789 оны Францын Иргэний болон хүний эрхийн тунхаглалд “Иргэдийн эрх нь хэрэгжих баталгаагүй, төрийн эрх мэдлийг тэнцвэртэй хуваарилаагүй нийгэм бол Үндсэн хуульгүй нийгэм” гэсэн байдаг. Иймээс Монгол Улс Үндсэн хуультай улс мөн үү гэдэгт эргэлзэх сэтгэл төрсөөр хэдэн жилийн нүүр үзэв. Одоо ч хууль тогтоогчид хууль сөрж амьдардаг урьдын явдал ул болохгүй нь ээ.
Х.Аянга
СЭТГЭГДЭЛ БИЧИХ