Оюутолгойн хөрөнгө оруулалтын гэрээнд өөрчлөлт оруулж, сайжруулах асуудлаар УИХ-ын зарим гишүүд өөрсдийн байр суурийг илэрхийлсээр. Өнөөдөр болсон хэвлэлийн бага хуралд УИХ-ын гишүүн Б.Бат-Эрдэнэ, Х.Болорчулуун, Д.Батцогт, С.Ганбаатар, О.Баасанхүү нар оролцож, энэхүү гэрээний зарчмын зөрүүтэй заалтуудын тухай сэтгүүлчдэд мэдээлэл өгсөн юм. Энэ үеэр гишүүдийн байр суурийг сонссоноо хүргэе. УИХ-ын гишүүн Б.Бат-Эрдэнэ: -Шинэчлэлийн Засгийн газрын мөрийн хөтөлбөрт Оюутолгойн хөрөнгө оруулалтын гэрээг УИХ-ын 57 дугаар тогтоолд нийцүүлэн сайжруулах асуудлыг тусгасан. Гэвч эцсийн хэлэлцүүлгийн үеэр Төрийн байгуулалтын байнгын хорооны хуралдаанаар 3.2 хувийн саналаар энэхүү гэрээний заалтыг унагаж оруулсан. Тухайлбал, шинэ Засгийн газрын мөрийн хөтөлбөрт төсвийн хавсралтын “Ажил орлоготой Монгол хүн” гэсэн бүлгийн уул уурхайн салбарыг хөгжүүлэх чиглэлээр хэрэгжүүлэх бодлогын 15-д “Гадаадын шууд хөрөнгө оруулагчтай харилцан ашигтай байх зарчмыг баримтлан ажиллана. Оюутолгойн бүтээн байгуулалтын анхны хөрөнгө оруулалтын нөхцлийн дараа хоёр тал харилцан ашигтай байх зармыг үндэслэн хөрөнгө оруулалтын гэрээнд өөрчлөлт оруулах хэлэлцээрийг үргэлжлүүлна” гэсэн зарчмын заалтыг оруулсан байсан. Гэтэл үүнийг эвтэйхэн өөрчилдөг тэр бохир аргаараа “Гадаадын шууд хөрөнгө оруулагчтай харилцан ашигтай  байх зарчмыг баримтлан ажиллана гэсний дараагийн өгүүлбэрийг дараах байдлаар өөрчлөн найруулах санал оруулж ирсэн. Энэ нь их сонин. Уул уурхай, эрчим хүч, газрын тосны салбарт өмнө нь байгуулсан тогтвортой байдлын, хөрөнгө оруулалтын, бүтээгдэхүүн хуваах гэрээнүүдэд өөрчлөлт оруулах асуудлыг судалж, холбогдох өөрчлөлтүүдийг хөрөнгө оруулагч талтай харилцан тохиролцож хийх гэсэн өгүүлбэр. Оюутолгой гэдэг нэрийг нь хасчихаад оруулж ирсэн нь энэ. УИХ-ын ээлжит бус чуулганаар уг асуудлыг тэд “Уул уурхайн салбарт өргөн утгаараа газрын тос, бусад тогтвортой байдлын гэрээнүүдийг авч үзэх шаардлагатай байна” гэж тайлбарласан. Гэтэл бодит байдал дээр өмнө нь УИХ-ын хэд хэдэн гишүүн санал гаргаад яг үүнтэй адилхан агуулга бүхий заалтыг Засгын газрын мөрийн хөтөлбөрт оруулья гэж санал гаргахад дэмжээгүй. Тэгсэн мөртлөө Оюутолгойн хөрөнгө оруулалтын гэрээг хасахын тулд энэ заалтыг оруулж батлуулсан. Үүнээс гадна өчигдөр болсон УИХ-ын ээлжит бус чуулганы хуралдааныг та бүхэн харсан байх. Ганцхан хүний саналаар бидний санал унасан. УИХын үдээс өмнөх хуралдаанд ямар ирц бүрдсэн, яг тэр ирцээрээ санал хураалтыг явуулах зарчимд шилжсэн.  Энэ зарчим нь яг энэ Оюутолгойн хөрөнгө оруулалтын гэрээтэй холбоотой санал хураалтад үйлчлэхгүй байгаа.  Өчигдөр өглөө УИХ-ын 61 гишүүн ирсэн байна лээ. Засгийн газрын мөрийн хөтөлбөрт оруулах зарчмын зөрүүтэй энэ саналыг үдээс хойш хэлэлцэх үед 57 гишүүн байсан. Гэвч яг санал хураахад 53 гишүүн оролцсон шүү дээ. Гэхдээ бид өөрсдийн зорилго, тэмцлээсээ ухраагүй. Цаашид бүр ч хатуу байр  сууринаас хандах болно. Тэр намын хайрцаг, айхтар дарангуйллаас болоод Оюутолгойн хөрөнгө оруулалтын гэрээнд өөрчлөлт оруулж, сайжруулах байр сууриндаа тууштай байж чадаагүй улс дараагийн удаад ийм хуншгүй зан гаргахгүй байх гэдэгт найдаж байна. Улстөрчид амлалт өгч, ярих дээрээ тулбал ам нэг мөртлөө ажил хэрэг болгох үедээ алд дэлэм байтугай зөрүүлдэг хүмүүс. Уул уурхайг түшиглэн байгуулах компаниудын харилцан ашигтай ажиллах гэрээнд Монголын тал 50-иас доошгүй хувийг авна гэж заасан байдаг. Гэтэл манай уул уурхайн компаниудын толгой дээр байгаа Оюутолгой өнөөдөр ямархуу байдалтай байгаа нь нууц биш. Газрын баялгаа бусдад үнэгүй өгч, дээрээс нь бас өр төлбөрт унаж байгаа энэ бохир гэрээг нэн даруй өөрчлөхгүй бол хэцүүдлээ. Роберт Фрийдланд нэгэнтээ Оюутолгойн хөрөнгө оруулалтын гэрээний талаар “Бид хээрээс бяруу олсон юм. Түүнийгээ өсгөж, үнээ болгосон чинь энд тэндээс булаацалдаад байх юм” гэж монголчуудын ахуй амьдралд дүйцүүлэн хэлсэн байдаг. Тэгж яривал харийнхан “Үүнийг чинь би олсон юм” гээд эх орны минь газрын баялгаас цөлмөх ёсгүй биз дээ. УИХ-ын гишүүн Д.Батцогт: -Анх Ч.Сайханбилэг гишүүн зарчмын зөрүүтэй саналыг байнгын хороон дээр танилцуулж, санал хураасан. Тухайн үед “Шударга ёс” эвслээс би ганцаархнаа байсан. Гэтэл энэ гэрээ анхны байдлаасаа огт өөрөө хийгдсэн байна лээ. Оюутолгойн  хөрөнгө оруулалтын гэрээнд өөрчлөлт оруулах гэж байгаа нь улс орны хөгжлөөс хойш татаж, гадны хөрөнгө оруулагчдыг хөөж туух гэсэн хэрэг биш. Зөвхөн  энэ гэрээний зарим заалтыг өөрчилж, харилцан ашигтай ажиллах гэсэн хүсэлт юм. Бид цаашид Оюутолгойн гэрээний хэрэгжилтийг хянах ажлын хэсэг гаргаж ажиллана. Мөн энэ асуудлыг дэмжиж буй Иргэний хөдөлгөөнүүдийг ч эгнээндээ элсүүлэх болно. Оюутолгойн орд газрын тухай бид сая мэдэж байгаа юм биш шүү дээ. Хуучин тогтолцооны үед эрх бүхий гишүүд тус газарт хайгуул хийж, нөөц баялгын судалгаа хүртэл гаргасан байдаг. Гэтэл эх орны баялгаас хэн нэгэн нь дураараа авч ашиглачихаад “Би 66 хувь, та нар 34 хувийг нь авна” гэсэн дүрэм зохиож болохгүй. УИХ-ын гишүүн О.Баасанхүү: -Чуулганы үеэр Ч.Сайханбилэг гишүүнд юм мэддэггүйгээрээ дуудуулсан. Тэр хүн 1996 онд УИХ-д орж ирсэн байж болно. Гэхдээ өнөөдөр бусдаас илүүрхэж “Ах” гэж томрох хэмжээнд хүрсэн гэж бодохгүй байна. Бид адилхан л залуу улс. Үнэндээ олон улсын гэрээг хэрхэн байгуулах, ямар асуудал тавигдахыг би дэлхийд номер нэг компанид хуулийн зөвлөх хийж явсны хувьд хэнээс ч дутуугүй мэднэ. Олон улсын гэрээнд өөрчлөлт оруулах шаардлага гарвал үндэслэл нь тодорхой байх ёстой. Асуудал үүсгээд байгаа энэ гэрээний хувьд, тэр Оюутолгой гэдэг нэрийг аваад хаячихвал цаашид ямар ч өөрчлөлт оруулах боломжгүй болно гэсэн үг. “Бороо гоулд” компанийн гэрээг манайхан ямархуу нөхцөлд, яаж байгуулсныг санах хэрэгтэй. Дэлхийн  зах зээл дээр алтны үнэ өдрөөс өдөрт өсч байхад манайх хамаг баялгаа харийнханд алдаад дуусч байна. Лондоны алтан медаль гээд л хөөрч догдлоод байдаг. Гэтэл тэр чинь Оюутолгойн алт шүү дээ. УИХ-ын гишүүн Х.Болорчулуун: -Оюутолгойн гэрээ үнэхээр муу болсон. Үүнийг хүн бүр л мэдэж байгаа. Даанч өөрчлөлт оруулж, сайжруулах гэхээр хэн нь ч дуугарахгүй юм. Юун 50-60 хувийн ашиг манатай. Тэндээс 30 хувийн ашиг ч авч чадахгүй шүү дээ, бид. Гэрээний дагуу явбал цаашид Оюутолгойг эзэмшиж байгаа компанид мөнгө төлөх хэрэгтэй болох нь. Өөрсдийнхөө юмыг өөрсдөө худалдаж авна гэсэн чинь юу гэсэн үг вэ. Баялгийн нөөц нь тодорхой ийм орд газрыг бусдад зүгээр шахам бэлэглэчихээд улс орноо ядууралд хүргэж буй улстөрчидтэй хатуухан тэмцэнэ. Хэрэв цаашид ийм муу гэрээ байгуулбал Монгол Улс мянган сайхан орд газартай байгаад яах билээ. Оюутолгойн хөрөнгө оруулалтын гэрээг өөрчилж чадвал бид заавал энд суух гээд байх шаардлага ч алга. УИХ-ын зөөлөн суудлаас илүү улс орны минь эрх ашиг дээгүүрт тавигдаж байна. УИХ-ын гишүүн С.Ганбаатар: -Би бараг хоёр чуулган дамнуулж энэ асуудлыг ярьж байгаа. Холбогдох нөхдүүд нь таг чиг, санал гаргахаар юу ч ярихгүй юм. Ямар сайндаа л халз мэтгэлцээнд дуудаж байхав дээ. Өнөөдөр манай улс 10 үнээтэй байлаа. Гэтэл нэг шар толгойтой нөхөр гаднаас орж ирээд арван үнээг минь сааж өгье гэв. Гэтэл тэр арван үнээнээс мань нөхөр 100 литр сүү саасан байна. Түүнийхээ 34 литрийг нь бидэнд зарж байгаа нь яг энэ Оюутолгойн гэрээтэй адил гээд бодоод үз дээ. Тиймээс ийм хуудуутай гэрээг нэн даруй өөрчилж, өөрсдийн эрх ашгийг хамгаалах цаг ирлээ. Монголчууд минь, гадны мөнгөөр бие биетэйгээ дайтахгүй юмсан. Оюутолгойн хөрөнгө оруулалтын гэрээнд өөрчлөлт оруулснаар Монгол Улсын нэр хүнд унахгүй. Улстөрчид аль муугаараа дуудуулахгүй. Гэрээнд өөрчлөлт оруулж, өөрт оногдох мөнгийг ахиулснаар ганц ч гэсэн цэцэрлэг, сургууль барьж чадвал тэр бидний ололт. Шинэ Гвиней улсын нэгэн жишээг би ярья л даа. Уул уурхайн салбарт хийсэн гэрээ нь бусдад молигодуулах үндэс болсныг мэдээд тэд өөрчлөлт оруулахаар тууштай тэмцэж чадсан. Тэглээ гээд тус улсын нэр хүнд унаагүй. Харин ч бүр бусдын зарц барлаг мэт бодож явсан зарим улсын хувьд, бахадмаар үнэлэлтийг авсан шүү дээ. Энэ мэтээр асуудалд хандсан эрхэм гишүүд өөрсдийн зорилгоо ухрахгүй, ард түмнийхээ дуу хоолой болж явна гэдгээ амласан бөгөөд холбогдох хүмүүсийг нээлттэй хэлэлцүүлэгт урьж, Оюутолгойн гэрээний цаана нуугдаж буй үнэнийг илрүүлнэ гэлээ. Р.Мөнгөн