УИХ дахь эмэгтэй гишүүдийн бүлгийн /албан бус/ ахлагч Л.Эрдэнэчимэг,  УИХ-ын гишүүн Г.Уянга, С.Одонтуяа нар өнөөдөр Баянгол дүүргийн 20 дугаар хорооны нутаг дэвсгэрт байрлах Хар хорин захын үйл ажиллагаатай танилцаж, түрээслэгчидтэй уулзлаа.

1993 оноос эхлэн ажиллаж эхэлсэн тус захад өнөөдрийн байдлаар 2000 гаруй түрээслэгч байгаа юм байна. Үүнээс тал нь буюу 1000 орчим түрээслэгчид гадаа талбайд сарын 200 мянган төгрөгний түрээстэйгээр арилжаа наймаа хийж байна. Өөрөөр хэлбэл түрээслэгчид лангууны  талбайн хэмжээнээс шалтгаалан өдөрт 1500-3000 төгрөг төлдөг гэсэн үг юм.

Нийт түрээслэгчдийн 80-90 гаруй хувийг эмэгтэйчүүд тэр дундаа өрх толгойлсон эмэгтэйчүүд эзэлдэг. Хар хорин зах дээр наймаа хийдэг иргэдийн дийлэнх нь 5-6 жил, цаашлаад арав гаруй жилийн турш өвлийн хүйтэн, зуны халууныг үл ажран амьдралаа залгуулахын тулд гадаа, ил задгай талбайд худалдаа хийсээр ирснийг түрээслэгчид хэлж байна. Харин хүнсний бүтээгдэхүүн зардаг түрээслэгчдийн ажлын байрны нөхцлийг сайжруулж өнгөрсөн 11 сард хоёр байрыг ашиглалт оруулжээ. Эндхийн түрээс сарын 500 мянган төгрөг аж. Ил задгай талбайд худалдаа хийдэг иргэдийг бодвол харьцангуй сэтгэл хангалуун байдгаа түрээслэгчид УИХ-ын гишүүдэд хэлж байсан юм.

УИХ-ын гишүүн Л.Эрдэнэчимэг, “Манайд захуудын монополь байдал үүссэн нь харагдаж байна. Энэ газар дээр стандартын шаардлага хангасан дээвэртэй, дулаан, битүү захын барилга барих боломжтой. УИХ-аас захуудын тогтсон стандартыг гаргах цаг болжээ. Гадаа ил задгай талбайд худалдаа хийдэг байдлыг арилгах хэрэгтэй” хэмээн байр сууриа илэрхийлж байлаа.

Хар хорин зах хэдийгээр Баянгол дүүргийн нутагт дэвсгэрт харъяалагддаг ч энд ажилладаг иргэдийн 80 орчим хувь нь  Сонгинохайрхан дүүргийн иргэд байв. Хувиараа наймаа хийдэг иргэдийн дийлэнх нь нийгмийн даатгалын шимтгэл болон эрүүл мэндийн даатгал төлдөггүй. Эрүүл мэндийн даатгалыг өвдөөд зайлшгүй шаардлага гарвал л төлдөг, нийгмийн даатгалын тухайд зарим нь сайн дурын даатгалд хамрагддаг гэв. УИХ-ын гишүүн С.Одонтуяа, “Түрээслэгчид УИХ-аас батлаг гаргасан Ажилласан жил тэтгэврийн даатгалын шимтгэлийг нөхөн тооцох тухай хуулийн талаар мэдлэггүй, мэдээлэлгүй байна. Яг энэ хуульд хамрагдах учиртай хүмүүс өнөөдөр ямар ч мэдээлэлгүй байгаа нь харагдлаа. Тиймээс хуулийн сурталчилж, холбогдох албаны хүмүүсийг авчирч мэдээлэл өгдөг болох хэрэгтэй” гэдгийг онцлов.

Энэ зах дээр бүх зүйл эзэнтэй, түрээсийх. Хоногийн хоолоо залгуулах лангуу, бараагаа хадгалах агуулах, ачаагаа зөөлгөх тэрэг, дугуй ч бүгд төлбөртэй. Тэр бүү хэл нийтийн эзэмшлийн ОО-д орохдоо хүртэл түрээслэгчид нэг удаадаа 150 төгрөгөөр төлнө. Гадаа хүйтэнд өглөөний 10 цагаас үдшийн бүрий хүртэл зогсохдоо даарахын эрхэнд халуун цай, аарц ууна. Ингээд бодохоор өдөрт доод тал нь 3 удаа ОО орох хэрэг гарна гэж бодоход зөвхөн үүнд 500 төгрөг зарцуулдаг байна.

Ачаа зөөдөг дугуйны эзэн ч өдөрт захын удирдлагуудад 6000 төгрөгний түрээс төлнө. Хар хорин зах дээр ойролцоогоор 15 орчим ачааны дугуй байдаг гэв. Нэг удаагийн тээвэрлэлт хийхдээ 1000-1500 төгрөг авдаг хэмээн захын хүмүүс хэлж байлаа.  УИХ-ын гишүүн Г.Уянга, “Миний авсан мэдээллээр 600 гаруй мянган хүн орон сууц, лангуу, такси гэх мэтчилэнгээр ямарваа нэгэн байдлаар түрээс төлдөг. Бид бинзений үнэ 100 юмуу 200 төгрөгөөр нэмэгдэхээр юмны үнэ өслөө гэдэг. Гэтэл түрээсийн төлбөр 100 мянгаар 500 мянгаар нэмэгдэхэд иргэдийн худалдан авах барааны үнэ нэмэгддэг. Үүнийг ердөө анзаардаггүй. Түрээслэгчдэд тодорхой дарамт учирдаг болохоор энэ талаар хэлэхээсээ айдаг. Тиймээс түрээслэгчдийн холбоо байгуулсан. Тэдний эрх ашгийг хамгаалахын тулд түрээсийн харилцааг зохицуулсан хуулийн төсөл боловсруулж байна” хэмээв