.

Одоо манай улсад БНМАУ-ын АИХ-ын Тэргүүлэгчдээс аль 1990 онд баталсан 148 дугаар зарлигийн дагуу төрийн дээд шагнал одон медаль, алдар цол хүртээж буй нь ардчилсан нийгмийн зах зээлийн эдийн засгийн хөлийг гүйцэхгүйд хүрчээ. Өнөө хэр хүчин төгөлдөр хууль тогтоомжоор улсын болон хөдөлмөрийн баатар гэсэн эрхэм дээд хоёр, мөн сансрын нисгэгчийн хүндэт цолыг олгодог. Эдгээрээс гадна ардын хэмээх тодотголтой зургаан цол, ажил мэргэжлээр нь ангилсан 30 төрлийн гавьяат цол байна. Мөн “Чингис хаан”, Сүхбаатарын одон, “Эрдэнийн очир”, Хөдөлмөрийн гавьяаны улаан тугийн одон, Цэргийн гавьяаны улаан тугийн одон, “Алтан гадас”, Цэргийн гавьяаны одон, “Алдарт эх” зэрэг найман төрлийн одон дээр Ардын хувьсгалын ойн гэх мэт элдвийн медалиудыг нэмбэл нэгэн энгэрт багтахгүй. Бас салбарын тэргүүний ажилтны цол тэмдэг ч үүнд хамаарна.

.

Хавтгайрсан шагнал нь яваандаа хүмүүсийн дунд атаа жөтөө, гомдол тэмцлийн бай болж хувирав. Насаараа багшилсан, өвчтөнүүдийг өдөржин шөнөжин асарч сувилсан, урлагийн тайзнаас алхам ч холдоогүй олон бууралд олдоогүй боловсролын, эрүүл мэндийн, соёлын гэх мэт тэргүүний ажилтны тэмдэг сонгуулийн сурталчилгаанд намын харьяаллаар дайчлагдсан олигтой бүтээлгүй, олонд нэргүй, албан тушаал горилсон зарим хүмүүст чимэг болж очих болсон нь нууц бишээ. Төр засгийн шагналын төрөл хэт олон байгаа нь шат дараалан шагнуулах далд хүслийг ч өдөөж байна. Сайн дурын одон медалийг дэлгүүрийн лангуун дээрх дэгжин суурин дээр нүүрийг нь товойлгож хийлгээд л болоо.

.

Зарим шагналын дагалдах мөнгөн урамшуулал даржин учраас зах зээлийн үед ядуухан нэг нь дайллага цайллагынхаа зардалд түүртэж явна. Уг нь шинэ Үндсэн хуулиар ардчилсан Монгол Улсаа тунхаглаж, зах зээлийн нийгмийг сонгосон юм бол төрийн дээд шагналынхаа тогтолцоог ч нийцүүлэх учиртай. Эл дашрамд энэ УИХ-ын өнгөнд өргөн баригдсан ч салхи оруулаагүй “Төрийн дээд цол, одон медалийн тухай” эрхэм гишүүн З.Алтай, Ш.Сайхансамбуу нарын боловсруулсан хуулийн төсөл өдгөө эзэдтэйгээ хамт архивын мухарт мартагджээ.

.

Тэдний үзэж буйгаар Монгол Улсын хоёр баатрын зэрэгцээ ардын жүжигчин, зураач, уран зохиолч, багш, эмч гэсэн зургаан цолыг хэвээр үлдээж, орчин үед оюуны бүтээлийн үнэлэмж өсч буйтай уялдуулан Ерөнхийлөгчөөс жилд нэг удаа хүртээдэг Төрийн соёрхлыг төрийн дээд шагналын тогтолцоонд багтаан Монгол Улсын Төрийн шагнал гэхээр тусгажээ. Харин “Чингис хаан”, Сүхбаатарын одонгоос гадна “Өгөөдэй хаан”, “Хубилай хаан”, “Цэргийн алдар”, “Эхийн алдар” хэмээх зургаан төрлийн одонтой байхаар төсөлд дурдсан байна. Тэгэхдээ 4-5 хүүхэд төрүүлж өсгөсөн эхийг “Алдарт эх” I, 6-8 хүүхэдтэй бол “Алдарт эх” II зэргийн одонгоор шагнах ба хүүхдүүдээ эрүүл энх, өв тэгш өсгөж хүмүүжүүлсэн байдлыг харгалзана гэжээ. Медалийн хувьд “Эр зоригийн төлөө”, “Найрамдал” медалиар шагнана. “Найрамдал”-аас бусад цол, одон, медалийг хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээг 30-500 дахин нэмэгдүүлсэнтэй тэнцэх хэмжээний мөнгийг нэг удаа дагалдуулан олгохоор санал болгожээ. Одонгийн хэлбэр хийцийг хуучин суурийг нь ашиглаж, нүүрийг нь товойлгож хийхээр эхний хувилбарыг гаргасан байх юм. Энгэр цоолсон эрхэм мялаалганыхаа найранд санаа зовох юмгүй мэт авч улсаас жилд  дунджаар 19 тэрбум төгрөг шаардагдахаар тооцоолсон нь энэ хуулийн төсөлд салхи оруулах боломж олгоогүй. Уг нь сонирхолтой л эд. Төрийн дээд шагналыг хавтгайруулахын эсрэг бас бус санаа нь одоо үнэ цэнээ алдахгүй.

.

Г.Болор