.

-Энэ санаагаа тендер бэлэглэсэн Лондонгийн биржтэй хамтарч гүйцэлдүүлэхээр болжээ-

Өмнөх засгийн үед Хөрөнгийн зах зээлийг хөгжүүлэх УИХ-ын болон Засгийн газрын тогтоол жил дараалан гарснаар хөрөнгийн биржийг хөгжүүлэх ажил эрчимтэй явагдсан. Ажлын үр дүнд Лондонгийн хөрөнгийн бирж тендергүйгээр Монголын хөрөнгийн биржтэй хамтарч ажиллахаар шалгаран өдийг хүртэл шинэчлэлийн ажил явагдаж байгаа. Нийт 14.2 сая ам.долларын төсөвтэй ажлыг яагаад заавал Лондонгийн Хөрөнгийн бирж тендергүйгээр хийх болсон тухай сүүлийн болоод байгаа мэдээллээр цэнэглэгдэн эргэж хармаар санагдлаа.

. Түүх ингэж эхэлжээ Монгол Улсын төр засгаас хөрөнгийн зах зээлийг хөгжүүлэх асуудалд онцгой анхаарал хандуулан, УИХ-ын 2009 оны 79, Засгийн газрын 2010 оны 115 тоот тогтоолууд гарч, тэдгээрийг хэрэгжүүлэх үйл ажиллагаа шат бүртээ эрчимтэй эхэлжээ. Дээрх тогтоол шийдвэрийг хэрэгжүүлэх ажлын нэг нь Монголын хөрөнгийн биржийг хөгжүүлэх, технологийн шинэчлэлт хийх, гадны том биржүүдтэй хамтрах байж.

2010 оны 9 сард Төрийн өмчийн хороо Хөрөнгийн биржийн шинэчлэлт, хөгжүүлэлтийн ажлын тендер зарласан байх юм. Тус тендерт 10 гаруй компани, хөрөнгийн бирж оролцсон гэх мэдээллийг тухайн үед ТӨХ-ны дарга мэдэгдэж байсан. Тэдгээрээс заримыг нь онцолж дурдъя.

.

1. Солонгосын хөрөнгийн бирж-Korea Stock Exchange: Монголд урд өмнө нь ирж судалгаа шинжилгээ хийж байсан. Монголын хөрөнгийн биржийг шинэчлэх асуудалд оролцох хүсэлтэй байгаа хэдэн жилийн өмнөөс илэрхийлж байжээ. Тиймдээ ч тендерийн материал нь үндэслэлтэй, 10 орчим сая ам.долларын үнийн саналтай хэдэн боть ном шиг юм өгч.
2. Nasdaq OMX & Mosdaq: Дэлхийн томоохон биржүүдийн нэг NASDAQ нь монголд хувийн хөрөнгийн бирж байгуулахаар хэдэн жил судалгаа шинжилгээ хийсэн байж. Тендерт оролцсон компаниудаас нэр хүнд, хийгдсэн ажил, бэлдсэн материалаараа яалт ч үгүй илүүрхсэн байх юм.
3. Лондонгийн хөрөнгийн бирж-London Stock Exchange: Их британийн төрийн мэдэлд байдаг дэлхийн том хөрөнгийн биржүүдийн нэг. Тендерт нэг хуудас цаас факсдаж ирүүлсэн.

. Гэх мэтчилэн 10 гаруй өрсөлдөгчөөс Хонконгийн биржийг оройтсон, дээрээс нь Хятад гэсэн шошготой, Франкфуртын хөрөнгийн бирж нэр хүндгүйгээс, ганц хуудас цаас ирүүлсэн Лондонгийн хөрөнгийн бирж ч эхний шатнаас мултарчээ.

. Ирүүлсэн судалгаа, төлөвлөгөөгөөрөө Солонгосын хөрөнгийн бирж, NASDAQ хоёр эцсийн шатанд шалгарсан байдаг. Эцсийн шатанд тендерийн үнэлгээний хороо санал хурааж NASDAQ тендерт ялах нь тодорхой болсон гэдэг. Нэгэнт бүх зүйл тодорхой болсон тул ТӨХ-ны Д.Сугар дарга санал хураалтын дүнг Ерөнхий сайд С.Батболдод танилцуулсан байна. Гэтэл тэрбээр нөгөө тодорхой болсон дүн, ялагчийг хэлээд ажлаа магтуулах бус ам руугаа алгадуулсан гэдэг.

. Удалгүй тендерийн үнэлгээний хорооны дүгнэлт хүчингүй болж, тендер ч цуцлагджээ. Одоо “Рио Тинто”-д ажиллаж буй Б.Болд, тэр үеийн Сангийн дэд сайд Ч.Ганхуяг нар Ерөнхий сайдынхаа тушаалаар Лондонгийн биржтэй удаа дараа хэлэлцээр хийж. Хэлэлцээрийн үр дүнд Лондонгийн хөрөнгийн биржтэй “Стратеги хамтын ажиллагааны гэрээ”, “Ажлын мастер гэрээ” гэгчийг хийсэн байна. Ингээд ямар нэгэн тендер, сонгон шалгаруулалтгүйгээр Лондонгийн Хөрөнгийн бирж ялагчаар тодорч МХБ, ТӨХ гарын үсэг зурснаар 14.2 сая ам.долларын төсөвтэй Хөрөнгийн биржийн шинэчлэлийн ажил эхэлсэн түүхтэй.

. Яагаад заавал Лондонгийн бирж гэж Одоо бид хардах эрхээ эдэлнэ. Болсон явдлыг Ерөнхий сайд С.Батболд эдийн засгийн стратеги, Лондонгийн хөрөнгийн биржийн нэр хүнд, Их британы том эдийн засаг, Лондонгийн бирж дээрх уул уурхайн төвлөрөлтэй холбож хэвлэлээр мөн ч их тайлбар хийсэн. Тендерийн шалгаруулалт дуусаагүй байхад Ерөнхий сайд С.Батболд “Ройтерс” агентлагт өгсөн ярилцлагадаа “Монголын Хөрөнгийн бир¬жийг удирдах менеж¬ментийн багийн сон¬гон шалгаруулалтад Лон¬донгийн бирж ялах магад¬лалтай” гээд хэлчихэж. Түүний дараахан нь тендер цуцлагдсан нь уг тендерт Лондонгийн биржийг ялуулах тухай тохироо хийгдсэн байсныг үгүйсгэх аргагүй. Лондонгийн биржтэй хийсэн “Ажлын мастер гэрээ”-нд хэн хяналт тавих уу гэсэн асуултад Сү.Батболд “ТӨХ ерөнхийд нь хяналт тавина” гэж хариулсан байдаг.

. МИАТ-д мөнгө угаасан хэргийн эзэн, хэнгэргийн дохиур гэгдээд буй Д.Сугар биржийн шинэчлэлтэд хяналт тавьж байгаа юм байна. Зарим эх сурвалжийн мэдээлснээр түүний хүү 20 гаруй настай С.Цог гэгч залуу Лондонгийн биржтэй гэрээ хийгдсэний дараа МХБ-д ажилд орсон байх юм. Хуулийн сургууль дөнгөж төгссөн шоу цэнгээнд нугасгүй Верту утас, Лексус 570-аар гангарсан залуу гэрээнд хяналт тавьж байгаа юм биш биз. За энэ ч яахав.

. Лондонгийн хөрөнгийн биржийн хувьд Торонтогийн биржийг мэдэлдээ авсан. Дээр нь Монголын хөрөнгийн биржийг нэгтгэснээр 24 цаг арилжаа хийх боломж бүрдэнэ. Энэ нь тэдэнд маш том давуу тал болж байгаа юм. Сү.Батболд тухайн үед Үнэт цаасны төлбөр тооцоо төвлөрсөн хадгаламжийн төв ХХК-ийг Хөрөнгийн биржтэй нэгтгэх гэж шахаад бараагүй. Мөн П.Э.С.Т(Political Economy Social Technology) ХХК гэх бэлэн бус төлбөр тооцоог хөгжүүлэх зорилготой компанид хөрөнгө оруулалт хийсэн байна.

. Сүүлийн үед хэвлэл мэдээллийн хэрэгслээр энэ онд Н.Алтанхуягийн Засгийн газар МХБ-ийг хувьчилна гэсэн сургаар Сү.Батболд өөрийн мэдлийн хамаг хөрөнгө, бизнесээ зарж мөнгөө төвлөрүүлж хувьчлалд бэлтгэж байгаа гэх сураг ажгийг мэдээлжээ. Энэ бүхнээс харахад Ерөнхий сайд асан Сү.Батболд, ТӨХ-ны дарга, Лондонгийн Хөрөнгийн биржийн найруулсан жороор тэд хөрөнгийн биржийг авахаар санаархаж байгаа нь үнэний ортой байж мэднэ. Лондонгийн бирж 20 хувь, Сү.Батболд 20 хувь эзэмших тухай яриа ч гадуур дэл сул яваад эхэлжээ. Тэр ч бүү хэл Монголын Хөрөнгийн Бирж Груп ХК гэгчийг байгуулж ҮЦТТТХТ ХХК тай нийлүүлэх тухай ч сураг байна. Ерөнхий сайд асан маань компаниудаа хэрхэн зарж,  биржийн хувьчлалд хэрхэн бэлтгэж байгаа талаар бид дараа илүү баримттай, дэлгэрэнгүй өгүүлэх болно.

.

Д.Бат