УИХ-ын гишүүн Ж.Энхбаяртай ярилцлаа. -Говь-Алтай аймагт ан ав зохион байгуулж чонын сүргийг их хэмжээгээр нь хөнөөсөн шуугиан дэгдээд байгаа. Яагаад чоныг  их хэмжээгээр нь агнах болсон бэ? -Говь-Алтай аймгийн Иргэдийн төлөөлөгчдийн хурал, Засаг дарга нар хамтран  чонын авыг аймаг даяар зохион байгуулах шийдвэр гаргаад хийсэн. Манай аймаг уул хад, говь цөл хосолсон бартаа саад ихтэй. Зохион байгуулалтайгаар чонын бэлтрэг суйлах ажил сүүлийн 20-иод жил хийгдээгүй. Үүнээс болж чонын  тоо толгой эрс өссөн. Малчдын гол амин зуулга болсон мал, төл нь чонын хоол болсноор онд орохоо больсон. Малчид өвлийн хүйтэн, хаврын хавсарга, зуныг халууныг туулан төл авч мал сүргээ өсгөдөг. Малчдын ганц хөрөнгө болсон мал сүрэг нь аюулд учраад байгаа талаар аймгийн малчдын зөвлөгөөнөөр ярилцсан. Үүнд анхаар ч өгөөч, сүүлийн 20 жил чонын ав, бэлтрэг суйлах ажил хаягдлаа. Хот руу довтлох чоныг бид дийлэхээ болилоо гэсэн. Аймгийн удирдлага энэ ажлын зохион байгуулаад хийхээр болоход нь УИХ-ын гишүүн Д.Дашдорж бид хоёр дэмжсэн. Ан авд нь оролцоод буу агсаад явсангүй. Малчдын санаачилсан ажлыг дэмжих, идэвхжүүлэх үүднээс уралдаан зарлаж санхүүгийн дэмжлэг үзүүлсэн. Тиймээс энэ асуудлыг хоёр талаас нь хараасай гэж бодож байна. Малын хотыг нь тойроод 10 гаруй чоно улиад, шөнө бүр хот руу довтлоод байхад малчин амар тайван сууж чадах уу. Чөдрийн морь, саалийн үнээ, хоттой хонио чононд сийчүүлсэн малчинд хэн туслах юм. Тэгэхээр хөдөө хээр байдаг малчныг бодох хэрэгтэй. Гэтэл нийслэлийнхэн гадаа нь хоёр нохой хуцахад л хэцүүднэ. Гудамжаар золбин ноход тааралдахаар яаж зэвүүцдэг билээ. Үүнээс бол нийслэлд 20-30 мянган нохой устгадаг. Тэгэхээр бидэнд амьдралын  хэвшлийн хоёр том зөрүү байна. -Дэлхийд ховордоод байгаа чоныг их хэмжээгээр устгалаа. Өвчтэй, ядарсан амьтдыг цэвэрлэдэг амьтан усгачихлаа гэсэн шүүмжлэлийг та хангалттай сонссон байх? -Энэ нутаг  манай улсын нүүр царай болж дэлхийн улаан номонд орсон ан амьтны өлгий нутаг. Аргал, янгир, хулан, хавтгай, мазаалай, бөхөн, хар сүүлт гээд амьтны тоо толгой ч цөөрсөн. Чонын тоо толгой  хэт өсөхөөр ан амьтан цөөрдөг аюултай. Чоно нэг амьтан, мал бариад зогсохгүй, нэг дайрахаараа  арав хориор нь сэглэдэг. Ер нь малчдыг дэмжсэн ажлыг үгүйсгэдэг, буруутгадаг байдал газар аваад байна. Малчдад ноолуурын мөнгө өгөөх хэдэн гишүүдээ  хуц ухна болгоод байдаг. Хөдөө орон нутгийн төлөөллийг улам цөөрүүлэх тухай яриад байна. Явж явж тэр хөдөө чинь монгол хүний мөс чанар, үнэр, сайн сайхан бүхэнд  байна. Хөдөөгийнхөн хөдөө амьдарч байгаадаа, байгаль дэлхийгээ шүтэж амьдардаг. Гэтэл нийслэлийнхэн хажуу хаалганы айлаа ч мэдэхгүй, эд хөрөнгө, материаллаг зүйлд улайран мөнгөний төлөө сүнсээ худалдчихсан харанхуй орчин болж. Тэгэхээр Монгол Улсын төрийн бодлогыг хөдөө орон нутаг, малчдаас холдуулж болохгүй. Нүүдлийн мал аж ахуй, ёс заншлаа хадгалж үлдэж байж Монгол Монголоороо үлдэнэ гэсэн бодолтой байна. Өнөөдөр анчдын нийгэмлэг, Ан амьтан хамгаалдаг нийгэмлэг нь ажиллаж байгаа юм алга. Харин Говь-Алтай аймагт хийсэн ан нь дэлхийн улаан номонд орсон ан амьтныг хамгаалах, малчдын мал хөрөнгийг хамгаалах хоёр зорилготой юм. -Та хэрэв нийслэлээс нэр дэвшин сонгогдсон бол мөн л ингэж бодох байсан уу? -Нийслэлд золбин нохой ихсээд ирэхээр  устгаад өг  гэдэг биз дээ. Ялгаагүй устгах л хэрэгтэй. Ой модоо хамгаалахын тулд шавьж устгадаг. Энэ бүхэн ялгаагүй. Өнөөдөр баруун аймгууд, хангайн бүсэд чонын тоо толгой эрс нэмэгдсэн. Чонотой хөөцөлдөх хүн, машин тэрэг алга. Говь, тал хээрийн цагаан газар машин тэрэгний хүчийг үзэж чоно агнан зугаагаа гаргахыг харин би хүлээн зөвшөөрдөггүй. Харин амьдралыг жаахан хол хараач, орон нутагт нөхцөл байдал ямар байгааг газар дээр нь очоод үзээд, малчидтай уулзаж үз гэж хэлмээр байна. Чонын ав зохион байгуулахад нь дэмжиж, тусласанд маш олон малчин баярласнаа илэрхийлж, зарим аймгийнхан манайд энэ ажлыг зохион байгуулаад өгөөч гэсэн хүсэлт тавьж байна. Өвөрхангай, Завхан, Архангай аймгаас ийм хүсэлт ирсэн. Яахав сонгууль дөхсөн болохоор энэ үйлдлийг улс төрийн өнцгөөс харж яриа хөөрөө гаргаж байгаа байх. -Ёс зүйн дэд хорооны дарга Г.Баярсайхан гишүүн таныг Байгаль орчин хүнс, хөдөө аж ахуйн байнгын хорооны гишүүнээс хөөх хэрэгтэй гэсэн? -Хүмүүс санаж байгаа байх. Х.Баттулга сайд Баянхонгор аймагт очоод өөрөө буу сум тараагаад хэдэн жил дараалан чонын ав зохион байгуулаад өөрөө худалдаж авч байсан нь туйлын сайн үйл болоод л байсан. Тухайн үед хэвлэлээр магтаж бичиж байсан шүү дээ. Тэр сонин хэвлэл нь надад байж л байна. Тэгэхээр Баянхонгорын чоно муу чоно байгаад Говь-Алтайн чоно агнаж болдоггүй сайн чоно байв уу гэдгийг ойлгохгүй байна. УИХ-ын дэд дарга Г.Батхүү ч ан зохион байгуулж л байсан. Г.Баярсайхан гишүүнтэй би уулзсан. Намайг буу сум агсаад чонын ав хийгээд явсан гэж ойлгосон юм билээ. Би малчдын саналыг дэмжсэн гэдгээ хэлсэн. Тухайн үед улсын төсөв хэлэлцэх, сонгуулийн хуулийн ажлын хэсэг гээд ид ажил өрнөж байсан үе байхад би хэдий завандаа чонын авд явж амжих билээ. Өмнө нь анчдын нийгэмлэг орон нутгийнхантай хамтраад бэлтрэг суйлаад, ан ав хийдэг байсан. Улс худалдаж авч урамшууллыг нь олгодог байсан. Энэ шинэ, хориотой зүйл биш. -Төрөөс тойрогт олгож байгаа тэрбум төгрөгийг ан ав хийхэд бус бүтээн байгуулалтад зарцуулах ёстой гэж байсан. Та тэрбум төгрөгөөсөө ан хийхэд дэмжлэг үзүүлсэн үү? -Тийм ёс зүйгүй байж болохгүй. Ж.Энхбаяр гэдэг хувь хүн рүү хандаж болох. Гэтэл Алтайн ард түмнийг алуурчин, мануухай, тэнэг гэж доромжилж болохгүй. Мөн гүтгэлэг их явсан байна. Яалаа гэж би хөрөнгө оруулалтад зориулж төсвөөс өгч байга тэрбум төгрөгийг тийм зүйл зарцуулаад явах юм.  Говь-Алтай аймгийн 20 гаруй сумтай, сум бүр 10 гаруй чоно агнасан. Энэ нь чонын сүрэг эрс  өссөн үед юу биш. Нэг үүрний бүл. Гэтэл хэчнээн их уул хадтай билээ. Тэнд хэчнээн олон сүрэг чоно байгаа билээ гэж бодохоор энэ юу ч биш. Б.Ургамал