Гадаа хүйтний эрч чангарч шөнөдөө 40 хүрч,өдөртөө 30 гарч байна.Гэвч төрийн ордонд улс төрийн уур амьсгал хүний биеийн дулаанаас хэтэрч саваа халин оргиж байна.Харин энэ халуун тогоонд хар хор буцалж байгаа нь харамсалтай. Улс төрийн хожоо харж засаг төрөө бүрэн байлгахын эсрэг үйл хөдлөл хийнэ гэдгийг хар хор,ашиг хонжин харсан хэрэг гэж нэрлэхгүй байж болох уу.?Энэ асуултыг улс төрчдөөс асууж байна.Тэдний хариулт болно гэж байгаа бололтой.Улс төрчид,тэр дундаа улсын Ерөнхийлөгч,хамтарсан засагт багтаж байсан АН-ынхан баг болж нийлчихээд төр засгаараа хээв нэг тоглон наадаж байна.Ингэж хэлэхийн учир нь тэдний удаа дараагийн хэлж байгаа үг,хийж байгаа үйлдлээс тодорхой харагдана..Хамтарсан засагт 3,4 жил байчихаад АН нэг л өдөр бид гарлаа гэдгээ зарласныг хэн хүнгүй мэднэ.Гарах шалтгаанаа сонгууль болох гэж байгаа учраас бид салж байнаа гэж Н.Алтанхуяг,Ч.Сайханбилэг,Г.Эрдэнэбат нар нэгэнтээ мэдэгдсэн.Бас Засгийн газар бидний гарсан орон зайг нөхөөд үйл хэргээ хөтлөн явуулахад бид саад болохгүй ээ гэж хэлсэн үг нь сонины хуудас,зурагтын хуурцагт бичээстэй бий.Энэ үг нь бас л шоу байжээ.Яасан эцэс төгсгөлгүй шоу вэ.Одоо бүр Ерөнхийлөгч+АН=Шоу.Ийм л тэнцэтгэлтэй улс төр явж байна.Ингэж хэлснээс хойш даруй 2 долоо хоног өнгөрчээ.Гэвч хэлсэн үг нь салхинд хийсч оджээ.Оронд нь АН-аас сонгогдсон Ерөнхийлөгчтэйгээ үгсэн хуйвалдаж яавал засгийн газрын дутууг нөхүүлэхгүй байхав,яавал сайдад нэр дэвшигчдэд садаа болохов,яавал тэднийг шороотой хутгахав,эцэст нь яавал МАН-ыг хагалан бутаргахав гэдэг л ганц зорилго тэд өмнөө тавьжээ.АН-ханд,Ерөнхийлөгчид ордны гадна юу болж байгаа нь даанч сонин биш.Бензин шатахуун,мах шөлний үнэ тэнгэрт хадаж,хүйтний эрч чангарч малын хөл суларч,сар шинийн баяраа сайхан ёсолчих гэсэн монгол хүний хүсэл эрмэлзэл улс төрчдөд бас огт падгүй.Засгаас гарахаа зарлахын өмнөх өдөр Ардчилсан намаас томилогдсон дэд сайд Ариунсан бензиний үнэ нэмэх хуйвалдааныг шатахуун импортлогчдыг шахан хийлгэж,бүх бурууг банк руу чихэж орхиод бахаа хангасан.Гудманд үнийн хөөрөгдөлд нэрвэгдсэн түмэн жагсаж байхад засаг зүгээр сууж болох уу?Болохгүй учраас буруу зөвийг нь олох баг томилж,ажилдаа сул анхаарсанд нь таарсан шийтгэлийг нь оногдуулсны дээр бензиний үнэ нэмсэн нь улс төрийн зорилго агуулсныг ч Ч.Улаан гишүүн ахалсан ажлын хэсэг тогтоож олон нийтэд зарласан.Үүний үр дүнд ханш нь өссөн ногоон валют 1380 болтлоо буурсан нь зохиомол хөөрөгдөл байсныг гэрчилнэ.Гэхдээ энэ бууралтаар тайвширч болохгүй учраас засгийн газар цаашид долларын ханш хэр тогтвортой байх,долларын хомсдол байгаа эсэх,нөөц нь ямар байгаа юм,мах шөлний үнэ хэд байхын гээд ард түмний амьжиргаанд шууд нөлөөтэй асуудлуудыг зохицуулах мэргэжлийн зөвлөл байгуулан ажиллаж байгаагаа ард түмэндээ дуулгалаа.Түүнчлэн  улс орны хөгжлийн эдийн засгийн тулгамдсан олон асуудал шийдлээ хүлээн шилээ даран хүлээж байгааг ч байнга учирласаар байна.Хамтарсан засгийн газрын үед хэрэгжүүлэхээр төлөвлөсөн ажлуудыг засгийн газар хийнэ гэж дуугарч байгаа.Эдгээр ажлыг зогсоох төлөвлөгөө АН-д байгаа бололтой юм.Ирэх сарын 1-нд эмч,багш гээд төрийн албан хаагчдын цалин нэмэгдэх учиртай.Үүний тулд төсөвт тодотгол хийнэ.Хэрэв тодотгол хийхгүй бол дахиад жагсаал болно.Бид засагт байхгүй болохоор хамаагүй бодож байгаа бололтой.”Ёстой нөгөө явах хүүхэнд үнээ тугал нийлэх хамаагүй ”гэдэг энэ байх нь.Хуульд зааснаар Засгийн газрын хуралдаан гишүүдийнх нь гуравны хоёрын ирцтэй байх ёстой.Одоогийн байдлаар 6 сайдын орон зай гарсан учраас хуралдаан хийх боломжгүй байгаа юм.Үүнийг мэдсээр байж засгийн газрын ажиллах нөхцөл бололцоог нь хааж боогдуулан сонгуульд л унагаж байвал болоо гэсэн өчүүхэн амин хүслээр асуудалд хандаж байгаа Ц.Элбэгдорж тэргүүтэй ардчлагчдыг зөвтгөе гэсэн ч шалтгаан олдохгүй байна.Хамгийн эмгэнэлтэй, ой гутам зүйл гэвэл ардчиллын алтан хараацай гээд байдаг Э.Бат-Үүл баатар:- АН засгийн газраас яах гэж гарлаа?Улс төр хийх гэж.Тэгвэл улс төрөө хийе.Бүх сайдыг нь татгалзъя гэж уриалжээ.Ээ бурхан минь ард түмний нэрийн өмнөөс хоолой чичрүүлэн яриад байдаг өвгөн партизаны үг үлгэр байжээ.Залуу гишүүн Баярцогт өмнөөс нь ичиж үхэх шахаж наадах чинь явахгүй жүжиг дээ гэж.Энэ Бат-Үүл “солигдмол үүл” нэр авсан нь аргагүй юм байна гэж АН-ын гишүүд шоолоод ч авчээ.Сонгогчдын тодорхой хэсгийн саналыг авсан улс төрийн хүчин,улсын ерөнхийлөгч ард түмнийхээ зовлон дээр тоглож суудаг ёс хаана ч үгүй гэдэгт итгэлтэй байна.Ийм улс төрийн хүчин,ийм ерөнхийлөгчийг ард түмэн хэзээ ч дахиж сонгохгүй,улс төрийн тавцангаас таягдан хаях нь тодорхой.Хүний зовлон дээр жаргадаггүй гэдэг.Хэрэв тэгвэл зохих шангий нь амсах нь ч амьдралын үнэн. Шоу ихдэхээр шог болдог... Төрийн тэргүүнээ түншээд авах бодол барагтай хүнд байхгүй дээ.Тоглолтынх нь тоо нь олдоод,шоу нь ихдээд ирэхээр шог болдог аж.Энэ увайгүй үйлдлээ болж байна гэж бодоод зогсох шинжгүй үргэлжилж байгаагаас нь үзэхэд түншээд өнгөрөх зүйл биш бололтой. Нэгэнт онгойсон сайдын орон тоог нөхөөд ажиллах нь засагтай оронд байдаг л жишиг.Гэтэл улсын Ерөнхийлч сайдуудын нэр яригдагмагц телевиз хэвлэлийнхнийг дуудаж сайдад нэр дэвшигчдийг элдвээр өөлж эхлэх нь тэр. Төрийн тэргүүний хувьд сайдад санал болгож байгаа хүмүүст захиа даалгавар өгч байгаа юм болов уу гэтэл үгүй.Тэрээр тэс өөр зорилго агуулж байгаа нь тодорхой болох нь тэр. Хамгаалж өмгөөлөөд байх зүйлгүй.Д.Хаянхярвааг Засаг дарга байхад Хонгор сумынхан цианит натрид хордсон тухай асуудал босч байсан нь үнэн. Дээр дооргүй түргэн авч арга хэмжээ авсан.Харамсалтай нь улс төрийн зорилгоор сонгууль дөхөөд ирэхээр Хонгорын асуудал босдог нь бас үнэн. Тэгэхдээ төрийн тэргүүн маань Хонгороор наадаж хорт хавдраар хоногт хоёр,гурван хүн хорвоог орхидог гэж худал ярилаа.Ерөнхийлөгчийн хэлснээр бол 2500 хүнтэй Хонгор сумын 2100 нь өнгөрсөн 3 жилд өөд болсон болж таарах нь. Даанч энэ шоуг нь С.Ламбаа сайд тэвчсэнгүй.Хонгорт 7 хоногт хоёр гурван хүн хорт хавдраар нас бардаг гэдэг худлаа.Би статистикт тулгуурлан хэлж байна.Тэр Ерөнхийлөгч өөрийнхөөрөө л ярьж байгаан биз гэж уурссан.Энэ худал хэлснийг үнэн болгох гэж Тамгын газрын дарга нь аргаа барж байна.Ямартаа л Хонгороос хэдэн хүн хотод аваад ирчихсэн зовоож байхав тэднийг. Төрийн түшээгээр хоёронтоо сонгогдож,өөрийнх нь багт дэд сайд хүртэл хийж байсан Дашдоржийг ч “энэ бор залуу чинь хэнсэн билээ” гэж хэвлэлийнхний өмнө мэдэн будилаад авсан. Тэгснээ л хөдөө явлаа хойноос битгий юм яриад байгаарай гээд л арилж өгсөн.Өмнөговьд очоод өнөөх бор залуугаа гэнэт таниж:-Чамайг 2 өдөр дагуулж явлаа.Одоо юм гадарладаг болж байна уу гэж ирээд л олны өмнө тавласан тухай яриа өмнийн говиор нэг таржээ.Ээлжит жүжгээ бас тэнд тавьсан хэрэг л дээ. Өчигдөрхөн дахиад л хувийн зурагчин,зураглаач хоёроо байлгаж ерөнхий сайдыг гэнэт дуудуулсан сураг байна. Ерөнхий сайдын тэвчээр энэ удаа барагдсан бололтой “төрийн ажил телевизийн камерын өмнө явж таарахгүй.Ажил хэрэгч яриа хуулийн дагуу явах ёстой” гээд гарч одсон тухай төрийн ордонд сонсогдож байна. Үүнийг ч УИХ дахь МАН-ын бүлгийн дарга Ө.Энхтүвшин сэтгүүлчидтэй уулзахдаа шулуухан хэлнэ лээ.Ийм үзэгдэлт жүжиг шиг төрийн ажил явж таарахгүй гэж мэдэгдлээ. Үндсэн хуулийн хүрээнд бүх үйл ажиллагаа явж байгааг хэлсэн гүйцэтгэх засаглалын тэргүүний үгэнд Ерөнхийлөгч маань-“Үндсэн хууль бүх юмны хаалт” биш гэж хилэгнэснийг хэвлэлийнхэн хачирхан бичиж байна.Хэдэн хоногийн өмнө АН-ын сайд байсан хүмүүс УИХ-ын гишүүн байж болдог,харин МАН-ын сайд бол УИХ-ын гишүүн байж болохгүй гэж Ерөнхийлөгч маань шулуухан хэлж байна.Засгийн ажлыг саатуулахын тулд хуулийн заалт боломж бүрийг ашиглана.Бүр болохгүй хуулиас давсан үйлдэл хийж ч мэдэхэд бэлэн байгаа тухай эх захгүй яриа улс төрчдийн дунд хөвөрч байна.Ерөнхийлөгчийн шоу хэзээ дуусахыг хэн ч хэлж мэдэхгүй .Юутай ч өчигдөр гүйцэтгэх засаглалын тэргүүн хөдөө явахаасаа өмнө засгаас гарах сайдуудыг эхлээд чөлөөл гэснийг нь биелүүлсэн учир тэдний оронд санал болгосон нэр дэвшигчдийнхээ талаар зөвшилцөх саналаа Ерөнхийлөгчид дахин хүргүүлсэн. Өглөө нь дуудахаар нь яваад ортол дээр дурдсан камерын өмнөх шоу нь эхэлсэн гэх.Хуульчид зөвшилцлийг хурдан хурдан хугацаанд хийхгүй бол засгийн газрын хуралдаан завсардаж төрийн үйл ажиллагааны тасралтгүй ажиллагаа тасалдаж болзошгүйг сануулсаар байгаа ч Ерөнхийлөгч үл тоомсорлон тоглолтоо үргэлжлүүлсээр... Шоу ихдэхээр шог болдог юм байнаа үнэндээ. Ачаа дааж байсан удаагүй АН ачаа даадаггүй гэдгээ ахин харуулсан нь хамтарсан засгийн газраас нэг л өдөр гарч гүйсэн явдал байлаа.Яахав явах нь явж үлдсэн нь ирж ажлаа хийх л болно.Харин “гүйх нохойд гүйхгүй нохой саад”гэж одоогийн засгийн ажлыг гацааж байгаа нь түүхэнд хараар бичигдэн үлдэх тэдний алхам.1996 онд ард түмэн цорын ганц боломж олгоход тамын тогооны үлгэрээр сайд болох гэж улайран засгийн газраа 4 удаа татан унагаснаас хойш дахин хэзээ ч итгэл үзүүлээгүй.Энэ нь хариуцлага үүрэх чадваргүй,ачааны хүндийг дийлэхгүй гэж сонгогчид дүгнэж байгаагийн илрэл.Харин энэ 4 жилд улсын гэсэн хаягтай болгоныг өөрийн болгож авсныг баримт гэрчилнэ.”Талх чихэр”,Мах импекс”,”Ээрмэл”,”Алтан тариа”,”Баянгол”зочид буудал гээд бүгдийг авсан.Энэ үеэр Төрийн өмчийн хорооны дарга нь УИХ-ын гишүүн З.Энхболд,Нийслэлийн өмчийн газрын даргаар Да.Ганболд ажиллаж байжээ.Энэ тухай дараа дэлгэрэнгүй зарлах болно.Нэг удаа сонгоход юу хийснийг нь харуулах хамгийн наад захын жишээг сөхөөд л орхилоо.    Ард түмнийхээ тархийг худал худал үнэн мэдээллээр угаах зорилгоор энэ яриагүй байна.Гэгээн цагаан өдөр хэдэн 7 хоногоор засгаараа наадаад байхаар нь бодит байдлыг дэлгэж байна.    Монгол Улсын Үндсэн хуульд Засгийн газрын тэргүүн танхимаа бүрдүүлэхдээ Ерөнхийлөгчтэй зөвшилцөнө гэж зааснаас биш зөвшөөрөл авна гэсэн утга үгүй тул хуулийн хугацаанд засаг бүрдэх ёстойг хуульчид хэлж байгаа.Хамгийн гол нь үндэсний эв нэгдлийг илэрхийлэгч ерөнхийлөгч маань эвдэгчийн дүрд тоглон хуулиа уландаа гишгэж төр засгийн тогтворгүй байдлыг бий болгох үйлдлийг санаатай хийж байгаа нь яавч сэтгүүлч хүн дуугүй өнгөрч болох хэрэг биш.Аливаа улс төрийн намын харъяалалгүй байх ёстой төрийн тэргүүн АН-ын туг болж тэдний захиалгат жүжгийг тоглож нийгэмд үл ойлгогдох нөхцөл байдал үүсгэж байгааг хэн хүнгүй мэдэж байгаа ч тэгэсхийгээд болих байлгүй гэх монгол хүний уужуу тайван зангаар хандсан ч зогсох нь бүү хэл АН-ын бүлэг сайдд нарыг хүлээж авах шийдвэр гаргасныг болиулж эцсээ хүртэл гацаах чиглэл өгсөн дуулдаж байна.Зандаахүүгийн Энхболд Байнгын хорооны хурал дээр МАН-ын нэг ч сайдад нэр дэвшигчийг бид дэмжихгүй гэж тохуурхаж байлаа нь Ерөнхийлөгч,АН үгсэн хуйвалдсаныг гэрчилнэ.Энэ мэтчилэн хуулиас хальсан үйлдэл хийж, Монгол Улс Парламентын засаглалтай орон мөн үү ч гэж эргэлзэх хэмжээнд хүргэж,улмаар хуулиар хүлээсэн эв нэгдлийг хангагчийн үүргээ гүйцэтгэж чадахгүй байгаа Ерөнхийлөгчийг огцруулах асуудлыг тавих шаардлагатай нөхцөл байдал үүссэнийг олон түмэндээ сонордуулж байна.