Философич С.Молор-Эрдэнийн нэг жилийн өмнө “Томоко” YouTube хуудсанд өгсөн ярилцлагатай холбоотой асуудал сүүлийн өдрүүдэд улс төр, хууль зүйн хүрээнд хүчтэй яригдаж эхэллээ.

Олон нийтэд тарсан мэдээллээр түүнийг Монгол Улсын түүх, үндэс угсаа, Чингис хааны түүхэн хамаарал зэрэг асуудлаар хэлсэн байр суурь нь Монголын түүх, өв соёлыг гуйвуулсан, үндэсний аюулгүй байдал, тусгаар тогтнолд халдсан байж болзошгүй гэх үндэслэлээр шалгаж эхэлсэн байна.

Гэхдээ энд хамгийн анхаарал татах зүйл нь С.Молор-Эрдэнийг яг ямар гэмт хэргийн шинжтэйгээр шалгаж байгаа нь одоогоор нийтэд тодорхой болоогүй байгаа явдал юм.

“Худал мэдээлэл тараасан” гэдэг үндэслэл өөрөө хангалттай юу?

Сүүлийн жилүүдэд олон нийтийн анхаарлыг татсан “худал мэдээлэл тараах” буюу Эрүүгийн хуулийн 13.14 дүгээр зүйл энэ хэрэгт шууд хамаарах эсэх асуудал эндээс гарч ирнэ. Учир нь Монгол Улсын Үндсэн хуулийн цэцийн дүгнэлтийг УИХ хүлээн зөвшөөрснөөр Эрүүгийн хуулийн 13.14 дүгээр зүйл хүчингүй болсон талаар УИХ 2026 оны гуравдугаар сард мэдээлсэн. Тус зүйл нь хүний нэр төр, алдар хүнд, хуулийн этгээдийн ажил хэргийн нэр хүндэд халдсан илт худал мэдээллийг олон нийтэд тараахыг гэмт хэрэгт тооцож байсан юм.

Тиймээс С.Молор-Эрдэнийн ярилцлагад “илт худал мэдээлэл байна” гэх дүгнэлт хийлээ ч түүнийг зөвхөн энэ үндэслэлээр эрүүгийн хэрэгт татах боломжтой эсэх нь тусдаа эрх зүйн асуудал болж байна. Харин Эрүүгийн хуулийн 19 дүгээр бүлэгт Монгол Улсын үндэсний аюулгүй байдлын эсрэг гэмт хэргүүдийг тусгайлан зохицуулсан байдаг. Тухайлбал, 19.9 дүгээр зүйлд үндэсний эв нэгдлийг бусниулахтай холбоотой үйлдлийг тодорхойлсон бөгөөд хүмүүсийг үндэс, угсаа, хэл, арьсны өнгө, шашин, үзэл бодлоор нь дайсагнуулах, эвдрэлцүүлэх, салан тусгаарлахыг ухуулсан, уриалсан, ялгаварлан гадуурхсан зэрэг үйлдлийг зохион байгуулсан байх, Харин 19.1 дүгээр зүйл буюу “эх орноосоо урвах” гэдэг нь тусгаар тогтнол, үндэсний аюулгүй байдалд хохирол учруулах зорилгоор дайны болон түүнтэй адил нөхцөлд дайсны талд дэмжлэг үзүүлсэн, хамтран ажилласан үйлдлийг хамааруулдаг байна.

Өөрөөр хэлбэл Монголын түүхийн талаар маргаантай, уламжлалт ойлголтоос зөрсөн байр суурь илэрхийлсэн нь өөрөө автоматаар дээрх гэмт хэргийн бүрэлдэхүүн болчихгүй. Тухайн этгээдийн хэлсэн үг, зорилго, үйлдлийн агуулга, учруулсан бодит хор уршиг болон хуулийн тодорхой шаардлагуудыг тус бүр тогтоох шаардлагатай бизээ.

Эрүүгийн хуульд ч гэм бурууг зөвхөн шүүхээр тогтоосон тохиолдолд эрүүгийн хариуцлага хүлээлгэх, мөн хүний үзэл бодол, итгэл үнэмшлийн төлөө эрүүгийн хариуцлага хүлээлгэхгүй байх зарчим туссан байна.

Нөгөө талд нь Үндсэн хуулиар хамгаалагдсан эрх бий

Монгол Улсын Үндсэн хуулийн 16.16-д иргэн итгэл үнэмшилтэй байх, үзэл бодлоо чөлөөтэй илэрхийлэх, үг хэлэх, хэвлэн нийтлэх эрхтэй гэж заасан.

Мөн Үндсэн хуулийн 19.3-т хүн эрх, эрх чөлөөгөө эдлэхдээ үндэсний аюулгүй байдал, бусдын эрх, эрх чөлөөг хохироож, нийгмийн хэв журмыг гажуудуулж болохгүй гэсэн зарчим бий.

Ингэхээр С.Молор-Эрдэнийн хэлсэн зүйл бол хамгаалагдсан үзэл бодол уу, эсвэл хуулиар хориглосон тодорхой үйлдэл мөн үү? гэдэг дээр очиж байна.

Энэ ялгааг мөрдөн шалгах байгууллага, прокурор болон эцэст нь шүүх тогтоохоос бус олон нийтийн сүлжээний маргаан, улс төрийн мэдэгдлээр эцэслэх боломжгүй.

Яагаад нэг жилийн өмнөх ярилцлага өнөөдөр сөхөгдөв?

С.Молор-Эрдэнэ 2024 оны УИХ-ын сонгуульд ИЗНН-аас Хан-Уул дүүрэгт нэр дэвшиж, 22,474 санал буюу 19.5 хувийн санал авчээ. Тэрээр тухайн тойрогт гурван мандатын төлөө өрсөлдсөн бөгөөд сонгогдож чадаагүй байна.

Түүнчлэн сүүлийн өдрүүдэд гарсан мэдээллүүдэд С.Молор-Эрдэнэ ИЗНН-аас Ерөнхийлөгчийн сонгуульд өрсөлдөхөө мэдэгдсэн гэх мэдээлэл ч гарсан. Иймээс түүний нэг жилийн өмнөх бичлэг яг энэ үед дахин сөхөгдсөн нь зөвхөн хууль зүйн асуудал уу, эсвэл улс төрийн тодорхой нөхцөлтэй давхацсан үйл явдал уу гэсэн асуултыг дагуулж байгаа юм.

С.Молор-Эрдэнэ үнэхээр улс төрийн “жинтэй” өрсөлдөгч мөн үү?

2024 оны сонгуулиар Хан-Уулд С.Молор-Эрдэнэ 22,474 санал авсан нь тухайн тойргийн нийт саналын 19.5 хувь байжээ. Энэ нь түүнийг улс төрийн огт нөлөөгүй хүн гэж хэлэхэд хангалтгүй боловч улсын хэмжээний сонгуульд ялалт байгуулах хэмжээний өргөн хүрээний дэмжлэгтэй гэдгийг шууд нотлох үзүүлэлт мөн биш. Тиймээс 2027 оны Ерөнхийлөгчийн сонгуультай холбогдуулан түүнийг нэг талаас бодит өрсөлдөгч гэж харж болох ч, нөгөө талаас намын нэр дэвшигчдийн дунд санал хуваах, улс төрийн тодорхой тоглолт хийх хүчин зүйл болох эсэхийг ч үгүйсгэх боломжгүй.

С.Молор-Эрдэнийг Тагнуулын байгууллагаас саатуулж, улмаар цагдан хорих асуудлыг шүүхээр хэлэлцэх үү?

Хэрэв төр Монголын түүх, өв соёлын талаар худал, гуйвуулсан мэдээлэл түгээсэн гэж үзэж байгаа бол яг ямар мэдээлэл нь худал, ямар шинжээрээ хууль зөрчсөн, ямар хуулийн ямар зүйл, хэсэгт хамаарч байгаа, ямар бодит хор уршиг учирсан гэдгийг олон нийтэд ойлгомжтой тайлбарлах шаардлагатай.

Харин зөвхөн “Монголын түүхийг гутаасан”, “үндэсний аюулгүй байдалд халдсан” гэх ерөнхий тодорхойлолтоор хүнийг шалгах нь Үндсэн хуулиар хамгаалагдсан үзэл бодлоо илэрхийлэх эрхтэй зайлшгүй огтлолцоно.

Нөгөө талд С.Молор-Эрдэнэ гэх хүн улс төрд орж, Ерөнхийлөгчийн сонгуульд нэр дэвших гэж байгаа бол түүний үзэл санаа, Монголын төр, түүх, үндэсний асуудлаарх байр суурийг сонгогчид өөрсдөө шүүн хэлэлцэх эрхтэй.

Асуудлын гол нь түүнийг улс төрийн өрсөлдөгч учраас шалгаж байна уу, эсвэл үнэхээр хууль зөрчсөн тодорхой үйлдэл бий юу гэдгийг нотлох явдал юм.