НҮБ-ын Худалдаа, хөгжлийн байгууллага (UNCTAD)-ын шинэ тайланд дэлхийн эдийн засгийн өсөлт 2026 онд 2.6 хувьд хүрч саарах төлөвтэй байгааг анхааруулжээ. Өнгөрсөн онд дэлхийн эдийн засаг 2.9 хувиар өссөн бол энэ онд Ойрх Дорнодын эрчим хүчний хямрал, худалдааны тодорхойгүй байдал болон санхүүгийн эрсдэлүүд эдийн засгийн өсөлтөд дарамт учруулж байна. Аравдугаар сарын 9-нд танилцуулсан UNCTAD-ын 2026 оны Худалдаа, хөгжлийн тайланд дурдсанаар, дэлхийн эдийн засаг томоохон хямралаас одоогоор зайлсхийж байгаа ч өсөлтийн үр өгөөж улс орон, салбаруудын хооронд жигд бус хуваарилагдаж байна. Эрчим хүчний үнэ дэлхийн эдийн засагт дарамт болж байна Ойрх Дорнодын мөргөлдөөн эрчим хүчний зах зээлд тодорхойгүй байдал үүсгэж, нефтийн үнэ өсөхөд нөлөөлжээ. Нефть, шатахууны үнэ нэмэгдэх нь тээвэр, үйлдвэрлэл, хүнсний бүтээгдэхүүн болон өргөн хэрэглээний барааны өртөгт нөлөөлдөг. Ялангуяа эрчим хүчний импортоос хамааралтай хөгжиж буй орнуудын хувьд импортын төлбөр нэмэгдэхийн зэрэгцээ инфляцыг тогтоон барихад хүндрэл үүсэх эрсдэлтэй байна. UNCTAD-ын үнэлгээгээр дэлхийн худалдаа 2026 онд бодит үнээр ойролцоогоор 4 хувиар өсөх төлөвтэй байгаа ч худалдааны мөнгөн дүнгийн өсөлт нь зөвхөн бараа, үйлчилгээний хэмжээ нэмэгдсэнтэй холбоотой биш юм. Эрчим хүч зэрэг барааны үнэ өсөх нь худалдааны нийт үнийн дүнд нөлөөлж байна. Ази дэлхийн эдийн засгийн өсөлтийн гол хөдөлгөгч хэвээр Дэлхийн эдийн засгийн өсөлт саарч байгаа ч Азийн бүс нутаг харьцангуй өндөр өсөлт үзүүлэх төлөвтэй байна. UNCTAD-ын тооцоогоор Ази тив 2026 оны дэлхийн эдийн засгийн өсөлтийн 59 орчим хувийг бүрдүүлэх төлөвтэй байна. Энэтхэгийн эдийн засаг 7.3 хувь, Хятадын эдийн засаг 4.5 хувь, Индонезийн эдийн засаг 5.2 хувиар өсөх урьдчилсан тооцоо гарчээ. Эдгээр тоо нь тухайн улсын эдийн засгийн өсөлтийн таамаг болохоос бодит жилийн эцсийн үзүүлэлт биш юм. Харин Хятад, АНУ-ын худалдааны харилцаанд сүүлийн жилүүдэд өөрчлөлт гарч, хоёр улсын хоорондын худалдаа 2024 оноос хойш 20 гаруй хувиар буурсан гэж тайланд дурджээ. Үүний зэрэгцээ Зүүн Азийн эдийн засгууд Хятад болон Хойд Америкийн зах зээлтэй худалдааны харилцаагаа өргөжүүлж байна. Энэ нь дэлхийн худалдаа зогсож байгааг бус, харин худалдааны чиглэл, нийлүүлэлтийн сүлжээ болон хөрөнгө оруулалтын урсгал өөрчлөгдөж байгааг харуулж байна. Хиймэл оюун ухаан эдийн засгийн өсөлтөд нөлөөлсөн үү Хиймэл оюун ухаан, хагас дамжуулагч, дэвшилтэт тооцооллын төхөөрөмжийн эрэлт дэлхийн худалдаа болон хөрөнгө оруулалтын чухал хөдөлгөгч хүчин зүйл болжээ. Гэвч шинэ технологийн салбарын өсөлт улс орон бүрт ижил хэмжээний үр өгөөж авчрахгүй байгааг UNCTAD онцолсон байна. Өндөр технологийн үйлдвэрлэлд шаардлагатай хөрөнгө, мэргэжилтэй ажиллах хүч, судалгаа хөгжүүлэлт болон дэд бүтэц цөөн орны гарт төвлөрч байгаа нь хөгжиж буй орнуудад шинэ сорилт болж байна. Мөн хиймэл оюун ухаантай холбоотой компаниудын зах зээлийн үнэлгээ хэт өсөх, хөрөнгө оруулалт цөөн компанид төвлөрөх нь санхүүгийн зах зээлд эрсдэл үүсгэж болзошгүйг тайланд анхааруулжээ. Монгол Улсад ямар нөлөө үзүүлэх вэ? Дэлхийн эдийн засгийн өсөлт удаашрах нь Монгол Улсын хувьд хоёр талын нөлөөтэй. Нэгдүгээрт, Хятадын эдийн засгийн өсөлт болон аж үйлдвэрийн үйлдвэрлэл нь Монголын нүүрс, зэс зэрэг экспортын бүтээгдэхүүний эрэлтэд чухал нөлөө үзүүлнэ. Хятадын өсөлт тогтвортой байвал Монголын экспортод боломж хэвээр үлдэнэ. Харин үйлдвэрлэл, барилгын салбарын эрэлт суларвал түүхий эдийн үнэ болон экспортын орлогод дарамт үүсэж болзошгүй. Хоёрдугаарт, дэлхийн нефтийн үнэ өсөх нь шатахууны импортын өртөг, тээвэр, уул уурхайн үйлдвэрлэлийн зардал болон өргөн хэрэглээний барааны үнэд нөлөөлөх эрсдэлтэй. Гуравдугаарт, дэлхийн санхүүгийн нөхцөл чангарч, зээлийн хүү өндөр хэвээр байвал хөгжиж буй орнуудын хөрөнгө оруулалт татах, үйлдвэрлэлээ өргөжүүлэх боломж хумигдаж болно. Ийм нөхцөлд Монгол Улсын хувьд экспортын зах зээлээ төрөлжүүлэх, эрчим хүчний хангамжийн эрсдэлийг бууруулах, уул уурхайн бус салбарын үйлдвэрлэл, нэмүү өртөг шингээсэн бүтээгдэхүүний экспортыг хөгжүүлэх нь урт хугацааны чухал зорилт хэвээр байна.

Эх сурвалж: НҮБ-ын Худалдаа, хөгжлийн байгууллага