УИХ-ын гишүүн Я.Батсуурьтай ярилцлаа. -Шатахууны үнийн өсөлтөд гадаад нөхцөл байдал нөлөөлж байна гэж та байнгын хорооны хурал дээр хэлсэн. Үүнийг тайлбарлахгүй юу? -Өнөөдөр шатахууны үнэ нэмэгдсэнтэй холбоотойгоор хүндрэлтэй байдал үүсээд байгаа. Үүний нэг гол шалтгаан нь Монгол Улс шатахуун, нефтийн бүтээгдэхүүнээ Оросоос дэлхийн зах зээлийн үнээс даруй 400-500 ам.долларын нэмэгдэлтэй үнээр авч байгаа асуудал. Өнөөдөр дэлхийн бусад бүх улс хоорондоо газрын тосны бүтээгдэхүүн  худалдаалахдаа Нью-Йорк болон Лондонгийн бараа түүхий эдийн биржийн нэгдсэн үнээр хоорондоо наймаалцдаг. Энэ тоо өдөр тутам хэвлэл мэдээллээр байнга мэдээллэгддэг. Одоогоор баррель нефть 100-110 ам.доллар орчим үнэтэй байгаа. Гэтэл манайх өнөөдөр энэ үнээнээс даруй 400-500 ам.доллараар илүү үнээр тонн бензинийг авч байна. -Тодруулбал? -2008 оноос өмнө бид ОХУ-гаас дэлхийн зах зээлийн үнээр шатахуунаа авч байсан. 2008 оноос хойш ОХУ шатахуун дээрээ экспортын татвар тавьж, шатахуун ийм өндөр үнэтэй болсон. Үүнийг улс төр, төр засгийн удирдлагын төвшинд албан ёсоор ОХУ-ын талд тавьж, асуудлыг шийдвэрлэхгүй байгааг би гайхаж байна. Засгийн газар яагаад ийм алхам хийхгүй байна вэ. Өнгөрсөн хугацаанд энэ талаар нэг ч яриа хэлэлцээр өрнөсөнгүй. Үүнийг шалгаж, нягтлах шаардлагатай. Засгийн газарт энэ талаар УИХ тодорхой үүрэг даалгавар өгөх шаардлага бий. Социализмын үед ЗХУ-д хонио маш хямд өгөөд оронд нь тоног төхөөрөмж хэрэгслийг бид дэлхийн зах зээлийн үнээс хэд дахин өндөр үнээр авдаг байсан.  Энэ байдал эргээд давтагдаж байгаа юм шиг харагдаж байна. Өнөөдөр ОХУ-д экспортолж байгаа махны үнэ манай дотоодын зах зээлийн үнэнээс хямдхан байгаа. Тэгсэн атлаа авч байгаа бензиний үнэ ийм байна. -Үүнд ямар хүчин зүйл нөлөөлж байна вэ? -Нэгдүгээрт манай Засгийн газар үүн дээр ажиллаж, ОХУ-тай яриа хэлэлцээр өрнүүлэхгүй байна. Мөн манай бизнесийнхэн энэ тал дээр хардлага төрүүлж байна. -Зөвхөн онгоцон дээр гэхэд “Сод Монгол” гэдэг ганцхан компани шатахууныг нь оруулж ирж, хэт өндөр үнээр шатахууныг нь худалддаг юм байна лээ? -“Орос нефть” компанитай манай компаниуд хуйвалдаж байгаа жишээ олон бий. “МИАТ”-ын онгоцны бензиныг ганцхан “Сод Монгол” гэдэг компани нийлүүлдэг. Дэлхийн зах зээлийн үнэнээс хоёр  дахин илүү үнээр нийлүүлдэг. Ганцхан компани монопол үнэтэйгээр нийлүүлж байна. ОХУ-ын “Орос нефть” компани “Сод Монгол”-оос өөр компанид тэр бензинээ өгдөггүй. Үүнээс үүдэн “МИАТ” компанийн зорчигч тээвэр нь асар их үнэтэй байгаа. Шатахуунаа ийм өндөр үнээр авч байгаа учраас тасалбар нь үнэтэй байлгүй яахав. Гадагшаа нисэж байгаа “МИАТ”-ын онгоц хоосон нисээд тэндээс ирэхдээ зорчигч ачихын оронд буцах шатахуунаа ачиж ирдэг. Ийм байдал үүссэнийг өнгөрсөн жил Эдийн засийн байнгын хорооны хуралдаанаар бид зөндөө ярьсан. Энэ байдал одоо болтол шийдэгдээгүй байгаа. Дээр нь ОХУ-тай улс төрийн яриа хэлэлцээр хийж, шатахуун дээрх экспортын татвараа бууруулах шаардлага байна. -Ийм асуудлаас үүдэлтэй байхад бид өөрсдийн хэдэн албан тушаалтантай хариуцлагын асуудал яриад байсан юм уу? -Мэдээж энэ өсөлт яах аргагүй валютын ханшийн өсөлттэй холбоотой. Монголбанк болохоор та нар төсвөө хэтэрхий нэмсэн учраас валютын ханш өсөөд байна гэдэг. Наадахыг чинь шийдье гэхээр Монголбанкны Л.Пүрэвдорж байгаа валютын нөөцийг чинь гаргаад цацаад буулгаад өгье гэдэг. Төсвийн зардлыг буулгах, байгаа нөөцөө цацах гэдэг бол түр зуурын арга. Энэ бол сайн арга биш. Урт хугацааны найдвартай арга хэмжээ авахын тулд бид валютын гадагшаа урсгалаа хязгаарлах ёстой. Монгол Улсад орж ирж байгаа хөрөнгө оруулалтыг аль болох дотооддоо шингээх хэрэгтэй. Монголд гадаадаас орж ирж байгаа хөрөнгө оруулалт эргээд импортын бараа болж байна. Нөгөө талаар манай уул уурхайд хөрөнгө оруулсан хүмүүс дахин өөр салбар руу орохгүй байна. Эдий засгаа импортоос хамааралтай байдлыг багасгаж, дотооддоо стратегийн үндсэн бараа бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэх шаардлага байна. Ингэж байж валютын ханш тогтвортой байна. -Орон нутагт мөн шатахууны үнэ ханш зөрүүтэй байна гэсэн. Энэ байдлыг судлаж үзсэн үү? -Нефть импортлогч компаниуд уул уурхайн томоохон компаниудад хариуцангуй хямдаар нийлүүлээд, жижиглэнгээр иргэдэд очиж байгаа шатахуунаа өндөр үнээр худалдаад байна. Уг нь уул уурхайгаас их ашиг олж байгаа компаниуд өндөр үнээр аваад иргэд хямд авч байх ёстой. Тухайлбал, Дорноговь аймгийн Сайншандад шатахууны үнэ Өмнөговийнхоос үнэтэй байна. Уг нь Өмнөговийн Сайншандад шатахуунаа буулгаад тэндээс нь Өмнөговь руу автомашинаар 500 км явж байж Оюутолгой, Тавантолгой дээр очиж байгаа. Гэтэл галт тэрэгнээс буулгаад км хүрэхгүй газарт зөөгөөд худалдаж байгаа шатахуун 500 км-ын цаана зөөж худалдаж байгаа Өмнөговьд тэр үнээс 100 төгрөгөөр хямд үнэтэй байна. Үүн дээр зохицуулалт хийх шаардлагатай. Олон жил ингэж явж ирлээ. -Шатахууны үнэ ханш энэ мэтчилэнгээр хариуцлагагүй байдлаас үүссэн гэдэг нь олон баримтаар тогтоогдож байгаа. Энэ бүхнийг хэвийн хэмжээнд аваачихын тулд ямар зохицуулалт хэрэгтэй вэ? -Хариуцлагын асуудал дээр бид гишүүдийн зүгээс нэг зүйлийг хэлж байгаа. Шатахууны инпортыг төрийн өмчид шилжүүлье гэдэг зүйлийг ярьж байна. Одоо манай олон компани Оросын нэг компанид шатахуун оруулж ирэхээр хандаж байгаа учраас нэг талдаа тэр талд үнийг хөөрөгдөөд байгаа. Ингэхийн оронд төрийн өмчит ганцхан компани үүнийг нь хариуцаад оруулж ирсэн шатахуунаа компаниуддаа нэг үнээр тараавал, ийм асуудлууд үүсэхгүй. Мөн ганцхан улсаас авдаг урсгалаа нэмэгдүүлэх хэрэгтэй байна. ОХУ ингэж экспортын татвар тавьж байгаа тохиолдолд бид бусад улсаас дэлхийн зах зээлийнхэн үнээр шатахуунаа авах боломжийг хайх хэрэгтэй. Дээр нь Зүүн баянгаас гарч байгаа нефтээ урд хөршид нийлүүлээд Бүтээгдэхүүн хуваах гэрээний дагуу өөртөө ногдох хэмжээний бүтээгдэхүүн авах боломжтой. Үүнийг урт хугацааны гэрээ байгуулж тохирох хэрэгтэй. Ингэж хоёроос дээш эх сурвалжаас шатахуунаа авдаг болбол ОХУ ингэж татвар тавьж чадахгүй. Мөн дотооддоо нефть үйлдвэрлэх гэж идэвхи гаргаж байгаа аж ахуйн нэгжүүдээ дэмжих хэрэгтэй байна. Эцэст нь хэлэхэд, хэвлэл мэдээллийн хэрэгсэлээр өдөр бүр валютын ханшийг мэдээллэдэг шиг хил дээр байгаа шатахууны ханш, түүний нефтийн ханш зэргийг өдөр бүр мэдээлж энэ төрлийн мэдээллийг ил болговол энэ шударга бусаар үнээ нэмдэг байдлыг зогсооход тустай зүйл болно гэдгийг тэмдэглэе. С.Заяа