Сүүлийн хэдэн жил монголчуудын дунд маанийн зургаан үсгээс илүүтэйгээр хэлэгдэх болсон нэг үг байна. “Олигархи” хэмээх харь хэлний үг. “Муусайн олигархиуд”, “Олигархийн хүүхдүүд” гэх зэргээр ярих авч, яг үнэндээ хэнийг юуны учир ингэж нэрлэснийг нь мэдэх хүн тун цөөн. Гэтэл сонсоод байхад ихээхэн мөнгөтэй нөхөр улс төр рүү ороод улс орныхоо эрх ашиг, нийтлэг сонирхол бус өөрийнхөө бодлыг үнэн зөв нь хамаагүй төр засагт тулган хүлээлгэх маягаар ажил төрлөө явуулаад эхэлдэг хүмүүсийг л олигархи хэмээн цоллож, улмаар дэлхий нийтээрээ түүнээс цэрвэн зай барьж явахыг хүсэмжлэх болжээ.
Оросын хоёр дахь Ерөнхийлөгч агсан Б.Ельцин тэртээ 90-ээд онд засгийн эрхийг авах, мөн ардчилсан бодлогоо хэрэгжүүлэхийн тулд мөнгө төгрөгтэй зургаан нөхрийг ашигласан байдаг юм. Тэд сүүлдээ бүгд олигархи болсон. Яагаад гэхээр төр, засгийн бодлогод өөрсдийнхөө санааг шургуулаад эхэлсэн төдийгүй тив дэлхийн хэмжээнд баримтлах Оросын төрийн хар хайрцагны бодлогод ч нөлөөлөөд эхэлсэн байдаг юм. Тэгээд өөрийнхөө өдөөж турхирсан, тэжээж тэтгэсэн, бас бий болгож өсгөж өндийлгөсөн олигархиудаа яах вэ гэдэг асуудал Б.Ельцины жинхэнэ толгойны өвчин болсон гэдэг. Тиймээс эдгээр олигархиудаасаа салахын тулд В.Путиныг гаргаж ирсэн бөгөөд Ерөнхийлөгчийнхөө суудлыг гэв гэнэтхэн өгсөн хамгийн гол шалтгаан энэ хэмээн хэлцдэг билээ. Эдүгээ л гэхэд В.Путины савраас мултарч амжсан, ОХУ-ын Үндэсний аюулгүй байдлын зөвлөлийн дарга энэ тэр хүртэл хийж явсан О.Березовский Англид орогнож, М.Ходорковский Читагийн шоронд хатаж сууна.
Монголд ийм хэмжээний олигархи бий юу. Байхгүй. Олигарханцар маягийн юм харин байгаа шүү. Мөнгөтэй, бас эрх мэдэлтэй мэр сэр нөхдүүд нэлээд бий. Энэ бүгдийгээ нуудаг нэгэн ч бий. Нуудаггүй ил задгай давхидаг нөхдүүд ч байдаг. Эдгээрийн гол төлөөлөгч гэвэл “Женко” компанийн захирал Х.Баттулга. Манай Ардчилсан намынх. Тэрбээр мөнгөтэй. Мөнгөтэй болонгуутаа улс төр рүү зүтгэсэн нэгэн. Эхлээд хүмүүсээ зүтгүүлдэг байснаа нөгөөдүүл нь түүний санасан хэмжээнд хүртэл төр засагт нөлөөлж чадахгүй байсан тул өөрөө орохоор шийдсэн. Ингээд 2004 онд ямар ч болсон УИХ-ын гишүүн болоод авсан билээ.
Одоо тэрбээр УИХ-ын гишүүн бас сайд байж үзсэн нэгэн болов. Ардчилсан холбоог бүрэн өмчлөв. Байртай, савтай, сонинтой гишүүдтэй нь худалдаад авчихлаа. Бас телевизтэй. Найз нь Ерөнхийлөгч. Ард нь мөнгө “үйлдвэрлэдэг” өч төчнөөн газар. Одоо тэрбээр олигархи болох хэмжээнд аль хэдийнэ хүрсэн байгаа биз.
“Женко” энэ замыг хэрхэн туулав гэдэг тийм ч сонин зүйл биш. Угаасаа л наймааны гүйлгээ ухаантай нэгэн байсан бөгөөд самбо бөхөөр дэлхийн аварга болсон шалтгаан нь Оросын гааль дээр худалдах гэж авч явсан үнэгнийхээ арьсыг хураалгасантай холбоотой хэмээн ярих нэгэн байдаг. Тэрбээр барилдаж уралдахаасаа илүү панз наймаа үсэргэж, хөөрхөн ашиг олчихдог угийн сэргэлэн нэгэн байсан гэлцдэг юм. Тиймээс хураалгасан үнэгнийхээ арьсанд хорсохдоо Оросын бөхийг нам тавьсан гэлцдэг нь ортой ч байж болох. Сүүл рүүгээ гадаад оронд наймаа панз үсэргээд социалист орны нэр хүнд унагаад байна хэмээн үзсэн учир түүнийг олон улсын чанартай тэмцээнд оролцуулахаа больсон гэлцдэг билээ. Харин 1990 оны цагаан морин жилийн хувьсгал түүнд асар их боломжийг олгосон. Одоо наймаа панз үсэргэсний төлөө ял тооцоод байх хэрэггүй боллоо. Чухамхүү Х.Баттулгын од шүүрэх торгон мөч ирсэн бөгөөд цаашаа хэрхэн яаж “Женко” компанийг байгуулсныг та бүхэн сайн мэдэх учир түр орхисугай.
Хувьсгалыг зоригтнууд хийж, луйварчид завшдаг болжээ. Ардчилсан хувьсгал ид өрнөж, өлсгөлөн тэмцэлдээ хүрч байхад Х.Баттулга хаана явав. Гэртээ сууж байлаа. Ингээд тамын тогоо буцалж, өрөм зөөхий нь гарах үед мань нөхөр тодров. Спиртийн наймаа хийлээ. 17 чингэлэг спирт оруулж ирээд худалдан, дүүгээ шоронд суулгав. Хөлжлөө. Хөрөнгөжлөө. Ардчилсан намд элсэв. Улс төр рүү зүтгэв. Харин манай намынхан түүнээс зай барьж байсныг хэлэх хэрэгтэй. Бид мөнгөтэй хүн намын толгойд гараад ирэхээрээ юу болдогийг маш сайн мэдэж байлаа. Олон хүний үзэл бодол дээр тулгуурласан намыг мөнгөтэй хүн атгаад эхэлбэл ерөөсөө л компанийн нам болно гэдгийг маш сайн мэдэж байсан хэрэг. Тиймээс 2000 онд түүний нэрийг “нэр” дэвшүүлээгүй. Мань нөхөр шарандаа Баянхонгор аймагт бие даан нэр дэвшиж, нисдэг тэрэгтэй баахан манаргасан ч ялалт байгуулаагүй. 2004 онд “Эх орон-Ардчилал” эвсэлийнхэн мөн л түүнд “нүх” гаргаж өгөөгүй юмдаг. Тойрог олдоогүйдээ биш түүнээс болгоомжилсондоо УИХ-д нэр дэвших боломжийг нь хаасан. Яаж ч мачийгаад тэр нэрээ дэвшүүлж чадаагүй. Ингээд аргаа барахдаа “Эрэл”-ийн намд 30 сая төгрөг хандивлаж байгаад нэр дэвшүүлэх хугацаа бараг дуусах гэж байхад аавынхаа төрсөн нутаг Баянхонгороос “нүх” олсон.
Мөнгөтэй хүн хэрхэн хүний сэтгэхүйгээр тоглож болдог, мөнгөтэй байхад эрх мэдэл зүгээр өөрөө л өвөрт нь урсаад орж ирж болохыг мань нөхөр чухам эндээс эхлэн мэдэрсэн гэж хэлж болно. Мөн мөнгө, эрх мэдэл хоёроо л атгаж байвал бусад нь буюу хүний мөс жудаг энэ тэр ёстой хамаагүй гэдгийн жишээг үзүүлсэн юм. Яасан гэхээр царай алдан гуйж нэр дэвшсэн “Эрэл”-ийн намаа УИХ-д сонгогдсон даруйдаа жийж, эвслийг тараахад гол үүрэг гүйцэтгэлээ. 2008 онд нэр дэвшлээ. Сонгогдов. Сайд боллоо. Энэ хугацаанд манай МоАХ-г авав. Авлаа гэдгийн учрыг та бүхэн ойлгож байгаа биз. Ёстой л мөнгөөр зодоод авчихсан. МоАХ түүнд цаашаа ахих суурь дэвсгэр, албан тушаал өөд авирах шат нь болох ёстой байснаас тэр. Гэвч манайхны дунд бас ч гэж мөнгө харуулахад л шарсан мах үнэртсэн нохой шиг шарвалзаад байх нөхөд тун цөөхөн байсан тул түүний элдэв янзын яриа ухуулгад нэг их автаагүй юм. Түүнээс биш байсхийгээд л намынхаа даргыг хусах хэрэгтэй гэсэн далд хэлбэрийн битүү утгатай үгийг мань мэтийнхээ дунд тэр шидэж байлаа шүү дээ.
Х.Баттулга энэ намын удирдлагыг авахаар нэг жилийн өмнөөс улайран хөөцөлдөж эхэлсэн нь нууц зүйл биш. Хэвлэлээр ч энэ санаа бодлоо хоёрдмол утгагүйгээр хэлж байсныг дурдах хэрэгтэй. З.Энхболд энэ хоёрын ашиг сонирхол чухам үүн дээр л огтлолцож байлаа гэж хэлж болно.
Одоо манай намын гишүүд “Женко” мөнгөөр зодоод намыг нам биш болгохоор, бас өөрийнхөө хүсэл бодлыг шууд тулган хүлээлгэдэг боллоо хэмээн ил цагаан ярьж байна. Мөнгөтэй хүн намдаа хөрөнгө хандивлаад явж байх нэг хэрэг, харин өөрийнхөө үзэл бодлыг шууд тулган, намын эрх ашиг, улс орны эрх ашиг гэхээсээ илүүтэйгээр хувийн хэрүүл зодооноо хүртэл нам дээр авчран овоолох болсныг манай гишүүд шулуухан шүүмжилж байна. Мөнгөтэй хүний мөнгө ардчиллын тулгуур зарчмыг алдагдуулж, нэг ёсондоо Ардчилдсан нам нөгөө хараагаад байдаг коммунизмаас доор юм руугаа аажим аажмаар урсан орж байгааг манай намынхан ил задгай ярьдаг боллоо. Ардчилал гэж чухам юу болох, түүний үнэт зүйлс гэж ямар юм байдгийг эхнээсээ ойлгоогүй, ийм тэмцэлд оролцоогүй, зүгээр л завшигчийн байр сууринаас өрөм зөөхийг нь хүртэж ирсэн “Женко” Х.Баттулга энэ намыг албан тушаал дэвших зам болгосон ахул одоо “там” болгохоор зүтгэж байна гэлцэх боллоо.
Х.Баттулга эр хүнийхээ хувьд оросоор “мужик” талдаа нь үнэн. Угаасаа боловсролгүй байдал нь үүнд маш их нөлөөлдөг. Гэвч энэ бүхэн зүгээр л тайзан дээр гарсан жүжигчний маш сайн хувиргасан дүр шиг зүйл хэмээн хэлэх байна. Энэ дүрийн цаана жинхэнэ чинжүү санаа бий. Үйлдэл, үг хэл нь огт ондоо байдгийг анзаарах масс байдаггүй. Харин манай намынхан үүнийг мэддэг. Мэдэхийн дээдээр мэддэг хэрнээ яаж ч чаддаггүй. Яагаад гэхээр “Женко” хэнд таалагдах, хэнд таалагдахгүй байсан ч болно гэдгээ маш сайн мэддэг учир одоо намайг ил цагаан шахвал АН-ын нэр хүнд нийгэмд унана гэдгийг маш сайн мэдэрдэг нэгэн.
“Женко” АН-ыг гартаа оруулж байгаад хүний өөрийн хамаагүй, өөрийнхөө өрсөлдөгч гэсэн болгоныг намнах гэж байна. Түүнд Ардчилсан нам үүгээрээ л хэрэгтэй. Түүнээс биш улс эх орны ирээдүй, ардчиллын мөн чанарыг хөгжүүлэх энэ тэр бол түүний хувьд огт өөр зүйл. Бараг абстракт гэмээр зүйл төсөөлөгддөг байх. Толгой нь ч хүрэхгүй. Мөнгө, эрх мэдэл, хувийн өс хонзон. Түүнд ер нь эрүүгийнхний гэмээр нарийн арга их бий гэж манай намынхан зүгээр ч нэг ярьдаггүй юм. Эрүүгийнхэн ч түүнд бий. Мөнгөөр тэтгэсэн яахаас ч буцахгүй “хүнд гар” нэг бус байдаг гэлцдэг тул манайхан үнэндээ эмээдэг. Эцсийн эцэст энэ нөхөр гэмт хэргийн ертөнцийн домог болсон Дон Корлеоны тухай “Загалмайлсан эцэг” кинон дээр гардаг “Женко” хэмээх компанийн нэрийг зүгээр ч нэг аваагүй нь тодорхой. Цус, аллага, таллага, дээрэм тонуул дэлхийг донсолгож байсан өнгөрсөн зууны эхэн үеийн үнэн түүхийг харуулснаараа л энэ кино алдаршсан болохоос мафийг магтан дуулсандаа биш шүү дээ.
Өдгөө огт өөр зуун. Туулах ёстой замаа туулсан. Түүх зөвхөн түүхээрээ үлдсэн. Энэ бүхэн капитализмын замд хөл тавиад удаагүй байгаа манайханд ч хамаатай. Мэдээжийн хэрэг бидний сэтгэлгээ өөрчлөгдөхөд ихээхэн цаг хугацаа шаардагдах нь тодорхой. Гэвч үүнийг урагшлуулж болно. Чухамхүү ийм үүднээс л “Загалмайлсан эцэг” хэмээх киног бүтээсэн юм. Гэтэл бид яаж байна. “Монгол төрийн зуун эрхэм тулгатан” ч билүү ихээхэн мөнгө төгрөг зарсан бололтой, нэрт найрагчийн хөтөлсөн нэвтрүүлгээр л гэхэд “Женко” Х.Баттулгыг оруулахдаа ард нь шувтан “Загалмайлсан эцэг” киноны хөгжмийг явуулж байгаа юм. Энэ юуг зөгнөж, хаашаа хөтлөөд байгааг асуумаар санагддаг. Монгол төр цэвэр ариун байх тухай бид ихээхэн ярьдаг мөртөө тохойгоо хүртэл хүний цусанд дүрсэн Дон Корлеоныг магтан дуулж, түүнтэй Х.Баттулгыг зэрэгцүүлэн магтах нь ямар ёс суртахууны хэм хэмжээ вэ гэдгийг МоАХ болон намынхаа Их хурлын өмнө гишүүдээсээ асуумаар байна.
“Женко” Х.Баттулгад Дон Корлеонтой адилхан зүйл бий. “Загалмайлсан эцэг” Дон Корлеон Америкт гарсан “хуурай хуулийн” үеэр архи спиртийн хууль бус наймаа эрхлээд ихээхэн ашиг олдогийг манайхан уг киноноос мэднэ. Тэгвэл одоогоос зургаахан жилийн өмнө Х.Баттулга 17 чингэлэг спирт хууль бусаар оруулж ирээд, наймаалсан явдал нэг зүйл хэлэхгүй байна гэж үү? Чухам ямар сэтгэхүйтэй хүн архи дарсны наймаа энэ тэр эрхэлж байсан хүмүүс УИХ-д нэр дэвших эрхгүй байх тухай хуулийн төсөл санаачлаад дээгүүр доогуур гүйж явах ёстой вэ? Мэдээж боловсролгүй хүн. Шулуухан л хэлье. Боловсролгүй хүн л ардчилсан нийгэмд ийм юм ярина. Тэгвэл Италид Чиччолино гэх биеэ үнэлэгч бүсгүй парламентдаа сонгогдож, Америкт Жон Хендрикс хэмээх насаараа шахам шоронд суусан негр Конгрестоо суусан байгаа юм. Монгол өдгөө ардчилсан орон. Сонгох, сонгогдох эрх бүх хүнд бий гээд Үндсэн хуульдаа заачихаад байхад түүний эсрэг тэнэгтээд, ийм тийм юм хийсэн хүмүүсийг УИХ-д сонгохоо байх тухай ярьдаг Ардчилсан намын гишүүн байж таарна гэж үү? Уг нь манайхан ардчилалтай байсан бол ийм үг хэлсний нь төлөө л түүнийг намаасаа хөөх ёстой байхгүй юу. Юуны төлөө бид 1990 онд өлсч, жагсаж, тэмцэж, амь насаараа дэнчин тавьсан юм бэ. Гагцхүү хүн бүхэн тэгш эрхтэй байх гэж шүү дээ. Хэн нэгнийгээ гарал үүсэл, хөрөнгө чинээ, эрхэлдэг албан тушаал, хөтөлдөг аж ахуй, өнгөрч туулсан зам зэргээр нь ялгаварлахгүйн төлөө тэмцсэн юм. Нийгмийн маань баримтлах ёстой үндсэн зарчим нь энэ. Харин олигархиуд үүнийг хэзээнээсээ мартаж ирсэн байдаг. Тэдэнд төр засагтаа өөрөө өөрт төрсөн бодол, зорилгоо тулган хүлээлгэж, өөртөө таалагдаагүй бүхнээ устгаж, замдаа тээглэсэн бүхнийг зайлуулах ганцхан зорилго байдаг. Олигархийн мөн чанар ийм. Тэд мөнгөөр бүхнийг шийднэ гэж боддог. Ёс суртахуун, мөс жудаг, хүн чанар тэдэнд огтхон ч падгүй. Улс төр бужигнаж, нам бас бужигнаж, түмэн олон бужигнаж л байвал боллоо. Тэр хэрээр түүний мөнгөний машин улам ажилтай болдог. Сэтгэл санааны хувьд ч гэсэн хэн нэгнээс өс хонзонгоо авч тайвширна. Түүнээс биш ард түмэн хэрхэн ядуурч, хоорондоо яаж алалцах нь иймэрхүү эрхэмд огтхон ч хамаагүй байдаг. Ер нь ирээдүйгээ бус одоогоо харсан хүн л өнгөрсөн үеийнхээ хөшөө дурсгалтай ноцолдоод эхэлдэг гэсэн нэг байдаг юм. Хөшөө дурсгал хэрэггүй гэсэндээ биш харин түүнийг хэн санаачлан бариулах ёстой вэ гэдэг дээр л энэ эрхэм уг үгийг хэлсэн байх. “Женко” Цонжинболдогт Чингисийн хөшөө босгосныг огтхон ч буруутгахгүй байна. Баяр хүргэх ёстой. Бахархах ёстой. Харин одоо хэдэн төгрөгөөр уг хөшөөг үздэгийг санаарай. Хааныхаа хөшөөг шүү дээ. Ер нь хааныхаа хөшөөг мөнгөөр үнэлээд үзүүлдэг газар байгаа юм уу. Хаана байна? Хэлээд өгөөч.
Өдгөө “Женко” Х.Баттулга АН-ын даргын суудлын төлөө ил далд ихээхэн үзэж байгаад манай АН-ын гишүүд үнэхээр дургүйцэж байна. Үнэнийг шулуухан л хэлье. Энэ намд бүхнийг зоосны нүхээр хардаг гишүүн байж болно, харин дарга байж таарахгүй. Хонзогнодог, хоёр нүүртэй, ханилж явсан нөхрөө хожим юу ч гэж хэлж чадах эр хүний мөс жудаггүй дарга манай намд хэрэггүй. Хаа ч очиж бид ийм хүнээр даргаа тавьж ирээгүй юм. Ардчилсан нам улс орныг бужигнуулдаг нам гэхээсээ илүүтэйгээр өдгөө Монголын ирээдүйг тодорхойлох улс төрийн хүчин гэдгээ ухамсарлах цаг ирсэн байна. Бид, манай нам хэн нэгний, хэн нэгэнтэй хийх хувийн чанартай тэмцэл тулаан, амбицын өсч бойжих хөрс, ургаж нахиалах үндэс байх үе өнгөрсөн. 20 жил тэгж явлаа. Боллоо, найзууд аа.
Саяхан Х.Баттулга Тайландаас баахан чавх оруулж ирсэн сурагтай байна. Таксин Чинават хэмээх дарангуйлагч Тайландад чавх хэрэглэн ард түмнийхээ сонголтыг эсэргүүцэж байсан юм гэнэ билээ. Арай манай “Женко”... Ирэх сонгуулийн бэлтгэлээ иймэрхүү маягаар базааж байгаа юм биш биз дээ. Худлаа байх аа. Манай нам хэзээ ч хүчирхийллийг дэмжихгүй. Ийм аргаар бүхнийг шийдэх ёсгүй гэж үздэг ардчилсан нам шүү дээ. Тиймээс Ардчилсан нам гэх нэрийг авсан юм. Тэгвэл мөнгө бүхнийг шийдэж, мөнгөөр хамаг асуудлыг зохицуулж болно гэж үздэг “Женко” Х.Баттулга та юуны өмнө ардчилсан ёс журамд хамаг бүхнийгээ тохируул гэж хэлэх байна. Хэлэх нь битгий хэл шаардаж байна. Намынхан чинь шаардаж байна шүү. Яагаад гэхээр энэ намын төлөө, ардчиллын төлөө сохор зоосгүй хэрнээ тэмцэж явсан, явж байгаа нөхдийнхөө өмнөөс энэ үгийг хэлж байна.
Гэр бүлийн аюулгүй байдлаа хангах үүднээс нэрээ нууцлав. МоАХ-ны хэсэг гишүүд
СЭТГЭГДЭЛ БИЧИХ