Монголын Монголын Үндэсний Зөвлөхүүдийн Холбооны удирдах зөвлөлийн дарга, эдийн засагч М.Чимидоржтой ярилцлаа.

-Бага дунд орлоготой өрхүүдийг орон сууцжуулах хөтөлбөрийг Засгийн Газраас батлан гаргасан. Энэ хэр оновчтой шийдвэр юм бол?

-Орон сууц бол иргэдийн тулгамдсан асуудал байсаар ирсэн. Шийдвэрлэх арга замуудыг ч тодорхой болгох олон санаачлагууд өнгөрсөн хугацаанд гарч байсан. Харамсалтай нь энэ асуудал шийдвэр гаргах дээд төвшинд л гацдаг, бас сонгуулийн үеэр эргэлтэнд ордог сэдэв болж хувирлаа.

Миний бие 2010 онд шинэ бүтээн байгуулалт хөтөлбөрийг боловсруулах ажлын хүрээнд мэргэжлийн ажлын хэсэгт ажиллаж байсан л даа. Бага дунд орлоготой хэсгийг орон сууцжуулах зуун мянган айлын орон сууц тэнд төлөвлөгөөтэйгөө, санхүүжилттэйгээ тусгагдсан. Улс төрийн шалтгаанаар энэ ажлыг явуулахыг хүсээгүй нь харин эрх баригчдын эс үйлдэл байсан.

-Оройтсон ч гэсэн одоо явуулж байгаа нь зөв биш үү?

- Энэ оны дараах эдийн засагт үүссэн нөхцөл байдал, инфляцийн өсөлт зэргээс харахад  зургаан хувийн хүүтэй орон сууцны зээлийг  хэрэгжүүлэхэд хэцүү л харагдаж байна.  Инфляци өсөхөөр хүмүүс төгрөгөөс зугтаж үл хөдлөх хөрөнгө болгож эхэлсэн. Энэ нь  өөрөө орон сууцны зах зээлд зохиомол эрэлтийг бий болгож байгаа юм. Нөгөө талаас инфляци мөнгөний хатуу бодлого барихаас өөр аргагүй болгож, төгрөгт итгэх итгэл суларсанаас эргэлтэд байгаа мөнгө эрс багассан. Санхүүгийн эх үүсвэр багасахаар  банкууд хадгаламжийн хүүгээ өсгөж байна. Ийм үед хямд үнэтэй зээл зах зээлд байхгүй болох нь тодорхой.

Харин Засгийн газар “Хөгжлийн банкийг санхүүжүүл, чадахгүй бол арилжааны банкны нөөцийг дайчил” гэсэн утгатай үг хэлж байна. Ийм боломж бараг байхгүй. Байсан ч  хүүгийн зөрүүг нь ирэх жилийн төсөвт суулга гэж байна. Энэ юу вэ гэвэл татвар төлөгчдийн мөнгийг зээлийн хүүг төлөхөд ашиглана гэсэн үг. Ингээд харвал үнэтэй эцсийн бүлэгт Засгийн газрын ар өвөрт гүйдэг барилгын компаниудыг санхүүжүүлэхэд татвар төлөгчдийн мөнгийг зарцуулах гээд байна уу, эсвэл үнэхээр орон сууц барих гээд байна уу гэсэн эргэлзээ төрж байнаадаа.

Эрх баригчид 4 ба түүнээс дээш хүүхэдтэй өрхүүдийг зээлд хамруулна гэж байна. Улаанбаатар хотод өнөөдөр 7000 шахам дөрөвөөс дээш хүүхэдтэй өрх бий. Тэдний багагүй хэсэг нь одоо орон сууцанд амьдардаг. Ирэх дөрөвдүгээр сараас эхэлж зээл олгож эхэлнэ гэж байна. Ямар хугацаанд олгож дуусах вэ, 2012 онд хэдэн орон сууц ашиглалтанд орох вэ гэдэг асуулт байна. Би бол энэ шийдвэрийг сонгуулийн сурталчилгааны нэг хэсэг нь юм болов уу л гэж бодож байгаа. Үнэхээр өгөөд эхэлбэл ийм зээл гарч ирсэнээр орон сууцны үнийг хөөрөгдөж инфляци хөөрөгдөх хүчин зүйл болно.

- Иргэдийг орон  сууцжуулахын тулд юу хийх ёстой вэ?

-Урт хугацаанд зээлийн хүүг бууруулах ажил чухал. Үүний тулд засгийн газар өөрийнхөө зардлыг харах ёстой. Тэгж байж зээлийн хүү буурдаг хуультай. Нөгөө талаас газрын асуудал байна. Гэр хорооллын газрыг төр худалдаж авч байшин барина гэж юу яриад байгаа юм. Газараа хувьчлаад авчихсан иргэнд дэд бүтцийг нь бий болгоно гэвэл харин татвар төлөгчдийн мөнгийг зөв зүйлд зарцуулсан болно. Газар нь үнэтэй болчихоор иргэд газараа зараад байшиндаа орно уу, хаусаа зарна уу тэдний хэрэг. Төр газрыг нь аваад өндөр үнэтэй орон сууц бариулж барилгын компаниудыг тэтгээд дээр нь иргэдээ өндөр үнэтэй байр аваа зээлийн хүүг чинь та нарын татвараар санхүүжүүлчихнэ гэдэг бол орон сууцжуулах бодлого биш гэдэг нь хэнд ч ойлгомжтой.

Зээлийн хүүг татвар төлөгчдийн мөнгөөр санхүүжүүлнэ гэхээр дахид л төсөв тэлж инфляци үүсэх нөхцөл болно гэдгийг дахин тодоруулмаар байна.

Зээлийн хүүгийн зөрүүг төсөвт суулгах боломж байхгүй. Төсвийн тогтвортой байдлын тухай хууль батлагдаад ирэх жилээс бүрэн хэрэгжиж эхэлж байгаа. Улсын төсвийг энэ мэт сонгуулийн амлалтад хөтлөгдөн тэлдэг байдлыг зогсоох зорилгоор баталсан хууль шүүдээ. Сонгуульд ялахын тулд шоу хийж макро эдийн засгийг тогтворгүй болгож, энэннь иргэдийн амьдралыг уруу татаж байгааг яагаад ч зөвтгөж болохгүй.

-Хүмүүст хүлээлт их үүсэж байна. Бүгд л байртай болох талаар бодож байх шиг байна?

Залуучууд байртай болох мөрөөдөл олон жил тээж яваа. Шийдвэрлэхэд ч амаргүй асуудал гэдгийг хаа хаанаа ойлгож байгаа. Гэхдээ түрүүн хэлсэндээ, сонгуулийн сурталчилгааны 2 сард л бүгдийг нь байртай болгочих хэрэг үү, энэн шиг худлаа юм байхгүй шүүдээ.

-Сонингуудаар зээл авч болох байруудын жагсаалт  дүүрэн гарсан байна шүү дээ?

Засгийн газар л мөнгийг нь төлөөд сонинд нийтэлчихсэн болохоос биш наадах чинь барилгын компаниудын сайтууд дээр байгаа л мэдээллүүд шүүдээ. Тэд барьж байгаа барилгаа зарах гэж л байгаа улсууд. Засгийн газартай газаргүй авах хүнд одоо ч зарахад бэлэн л байгаа. Улсын хэмжээнд жилд 5000 орчим орон сууц баригдаж байхад Засгийн газар яаж зуун мянган айлд хоёр сарын дотор орон сууц өгөх гээд байгааг бол үнэхээр ойлгохгүй л байна.

Орон сууцны нийлүүлэлтлийг нэмэгдүүлэхийн тулд барилга баригдах боломжтой дэд бүтэцтэй газрыг л нэмэгдүүлэх ёстой. Нөгөө талдаа барилгын тусгай зөвшөөрөл гэж зөвхөн танилтай, авилга өгсөн нь л авч болдог юмаа өөрчлөх хэрэгтэй. Тэгж байж нийлүүлэлт нэмэгдэнэ. Шуудхан хэлэхэд орон сууцны хомсдол, үнийн хөөрөгдөл нийлүүлэлтийн талдаа байгаа гэдгийг эрх баригчид ойлгож байгаа. Харин тэд нийлүүлэлтийн талаас нь ашиг олдог хэсэгт үйлчилж байдаг болохоор нийлүүлэлтийг нэмэгдүүлэхэд биш эрэлтийг нэмэгдүүлэх талд нь ажиллаад байгаа юм. Эрэлт хэдий чинээ өслөө ч нийлүүлэлт хязгаартай, газар нь хомс, үнэтэй байгаа нөхцөлд зүгээр л үнэ өсдөг гэдгийг тэд мэдэхгүй биш мэдэж л байгаа.

Ярилцлага өгсөнд баярлалаа

Н.Түвшин