Байгаль экологийн тэнцвэр алдагдсанаас  Туул голын ус татарч, тасарсан тухай бид "Туулыг авраач " нийтлэл гаргаж байсан юм. Гэтэл нийтлэлийн мөрөөр Туулын усанд загас жараахай хэдэн мянгаараа үхсэн байна гэх мэдээлэл ирсний дагуу дахин Яармагийн гүүрийг зорьсон юм. Биднийг очиход хаврын хуйсгануур салхинд сул шороо бужигнаж,  Богд уулын амнуудад байшин барьж буй байгууллагуудыг зорьсон цемент зуурагч машинууд тэр хавийг битүү цагаан шороогоор хучиж буйгаа ч үл тоон зөрөлдөх аж. Яармагийн гүүрний зүүн доод хэсэгт байрлах Туулын тасарсан хэсэгт тогтсон багахан усанд амь тавьсан, бусад шигээ болохгүйг хичээх мэт амь тэмцэн ам нь ангалзсан загас жараахайнууд арзайж харагдсан юм. Туул тасарсан шигээ өөртэйгээ амь нэг бүхнээ аваад явж буй мэт сэтгэгдэл төрснийг нуух юун. Бидэнд гомдсон гомдол нь хатаж харласан Туулыг сайр болгон үлдээж, нийслэлчүүд ундны усны гачаалд орохыг ч үгүйсгэх аргагүй. Нийслэлийн иргэдийн ундны усны гол эх үүсвэр болсон Туул гол нь 704 км үргэлжлэх бөгөөд Хэнтийн нуруун дахь Горхи-Тэрэлжийн байгалийн цогцолборт багтах Хагийн хар нуураас эх авч, Хэнтий, Төв, Сэлэнгэ аймаг болон Улаанбаатар хотын нутгаар урсан өнгөрч Орхон голд цутгадаг. Туул голын усанд нэн ховор төрлийн  халим болон алгана, тул, цагаан загас цулбуурт гутаарт, хадран, цурхай зэрэг загастай, жил бүрийн арваннэгдүгээр сарын дундаас дөрөвдүгээр сарын дунд хүртэл хөлддөг хэмээн номонд тэмдэглэн үлджээ. Харамсалтай нь, сүүлийн жилүүдэд нийслэл Улаанбаатарын байгаль орчны бохирдол нь Туул голд шууд нөлөөлөх болсон юм. Тухайлбал, арьс шир боловсруулах үйлдвэрийн химийн бодисны хор дутуу ариутгагдаж, Улаанбаатарын төв цэвэрлэх байгууламжийн хаягдал нь Туул голд цутган орох,  болон Заамар дахь алт олборлолт ч нөлөөлж буй. Хэрэв энэ хэвээр Туулын ус татарч, бохирдсоор байвал цэвэр усны эх үүсвэр болсон гол 2015 он гэхэд урсахгүй болно гэдгийг эрдэмтэд тогтоожээ. Ямартай ч, өнгөрсөн оноос холбогдох байгууллагууд Туул голын асуудлыг анхааралдаа авч,  ажлын хэсэг байгуулан ажилласан. Судалгаа шинжилгээний дүнд  Туул голын урсацыг нэмэгдүүлэх хамгийн хурдан, үр дүнтэй арга бол минж нутагшуулах гэж тогтсон аж. Харин өнөөдөр ХБНГУ-ын Бавари мужаас арван минж ирж байгаа ба энэ сардаа үлдсэн 20 минжийг авчирч Туул голын эхэнд байршуулах юм. Манай улс 1970-аад оны үед Туулын эхэнд минж нутагшуулж байсан туршлагатай юм билээ. Иймд Минж нутагшиж, Туулын ус нэмэгдэхээс өмнө үхсэн загаснуудыг зайлуулж, амьд үлдэхсэн гэж аврал эрсэн мянга мянган загасыг тээвэрлэж өөр газарт шилжүүлэх ажлыг БОАЖЯ, нийслэлийн БОАЖГ төдийгүй, байгаль орчны чиглэлээр үйл ажиллагаа явуулдаг бүхий л байгууллагууд анхааралдаа авах шаардлагатай юм. БО-ны сайд Д.Цогтбаатар өчигдөр UBS телевизэд ярилцлаганд орж байхдаа “Ус бохирдвол ухаан бохирдоно” гэж байна. Түүний хэлсэн үг үнэний хувьтай ажээ. Хүний буруутай үйл ажиллагаанаас байгалийн баялаг, усны нөөц хомсдож, ховордож байгаа гэдгийг мэдэхгүй хүн үгүй биз. Тиймдээ ч Туулыг бохирдуулагч, усыг татрахад нөлөөлсөн шалтгааныг тогтоож, бүх нийтийн анхаарлыг хандуулах ёстой байв. Гэтэл та бидний өмнөөс гадаадаас авчирах 30 минж энэ асуудлыг шийдэж, Туулын урсацыг нэмэгдүүлэх гэнэ. Ус бохирдвол ухаан бохирдноо гэж... П.Наран, Н.Ариунаа   .