2008 оны сонгуулийн дараахь үймээнээр таван хүн амь үрэгдэж олон арван  цагдаагийн албан хаагч бэртэж гэмтсэн хэрэгт тухайн үеийн цагдаагийн экс дарга нар болох хошууч генерал Ч.Амарболд, хурандаа Ш.Батсүх, дэд хурандаа Г.Ганбаатар, дэд хурандаа О.Зоригт нар яллагдагчаар татагдсан билээ.

Тэднийг шүүхээс цагдан хорьсноос хойш  Монгол улсын  олон улсын гэрээ, эрүүдэн шүүх болон бусад хэрцгий, хүнлэг бусаар хүний нэр төрийг доромжлон харьцаж шийтгэхийг эсрэг конвенцын заалтыг зөрчиж байна гэж ар гэрийнхэн нь үзэж байгаа аж.

Учир нь хоригдогсдыг  Нийслэлийн Сүхбаатар дүүргийн шүүхийн шүүгч Ч.Хосбаяр нь  тодорхойгүй шалтгаанаар ар гэрийн уулзалтыг хориглож, хувцас солих, ариун цэврийн хэрэглээний зүйлийг оруулахгүй байх, түүнчлэн өмгөөлөгчөө сонгон авч хууль зүйн туслалцаа авах эрхийг хязгаарлан, өмгөөлөгч томилон хууль зөрчих зэргээр Ч.Амарболд нарын эрүүл мэнд, сэтгэл зүйд сөргөөр нөлөөлөхүйц аргыг хэрэглэж байгаа аж.

Ингэж   цагдаагийн хуучин дарга нарыг эрхийг хязгаарлаж байгаа нь   Монгол Улсын нэгдэн орсон  “Эрүүдэн шүүх болон бусад хэлбэрээр хэрцгий, хүнлэг бусаар буюу хүний нэр төрийг доромжлон харьцаж шийтгэхийн эсрэг конвенц”-н 1.1-д заасан “эрүүдэн шүүх” буюу “ үйлдсэн буюу сэрдэгдсэн хэрэгт шийтгэх, айлган сүрдүүлэх, шахалт үзүүлэх, аливаа байдлаар алагчилах зорилгоор төрийн албан тушаалтан, албан үүрэг гүйцэтгэж буй бусад хүний өдөөн хатгалт, ил, далд зөвшөөрлөөр тухайн хүн буюу гурав дахь этгээдийн бие махбодь, сэтгэл санааг хүчтэй шаналган зовоох  санаатай үйлдлийн” хэлбэртэй байгаа учраас үүнийг нэн даруй таслан зогсоохыг хүсч ар гэрийнхэн нь  нийслэлийн Шүүхийн Ерөнхий шүүгч Б.Сарантуяад хүсэлт гаргажээ.

Түүгээр ч зогсохгүй дээрх гомдол гаргагчид  Олон улсын хүний эрхийн байгууллагад хандах болсноо мэдэгдэж буй. Тэд  Хүний эрхийн үндэсний комиссоос гаргасан “Монгол улс дахь хүний эрх, эрх чөлөөний байдлын талаарх илтгэл”-ийн “Эрүүдэн шүүх болон бусад хэлбэрээр хэрцгий, хүнлэг бусаар харьцах, шийтгэхийн илрэлүүд” гэсэн хэсэгт сэжигтэн, яллагдагч, шүүгдэгч нарыг хорьж, саатуулсныхаа дараа ар гэрийнхний эргэлт уулзалтыг хориглож, хувцас, солих, ариун цэврийн хэрэглээний зүйлийг оруулахгүй байх, өмгөөлөгч авах, ганцаарчлан уулзах эрхийг хязгаарлах нь хоригдогсдын эрүүл мэнд, сэтгэл зүйд сөргөөр нөлөөлж  эрүүдэн шүүх, бусад хэлбэрээр хэрцгий хүнлэг бус харьцах хэлбэрийн нэг гэсэн байна.

Түүнчлэн   шүүгдэгч нарт  хууль зөрчин өмгөөлөгч томилох шүүх хурлыг  энэ сарын 16-ны өдөр Цагдан хорих төвд  хийж  шүүхийн захирамжаар Өмгөөлөгчдийн холбооноос хошууч генерал Ч.Амарболдод өмгөөлөгч Б.Батхуягийг, хурандаа Ш.Батсүхийг Л.Даваасүрэн, дэд хурандаа О.Зоригтийг Ж.Энхтуяа, дэд хурандаа Г.Ганбаатарыг Т.Баярсайхан эрхзүйн туслалцаа үзүүлэхээр албадан томилсон билээ. Шүүх хурлын үеэр шүүгдэгч нар “Эрүүгийн байцаан шийтгэх хуулийн 36.3.3. өөрийгөө өмгөөлөх, энэ хуулийн 39 дүгээр зүйлд заасны дагуу “Сэжигтэн, яллагдагч, шүүгдэгч, хохирогч өмгөөлөгчөө өөрөө сонгоно” гэсэн заалтыг зөрчсөн гэв.

Хурлын үеэр Ч.Амарболд нарын тайлбараар бол "Шүүхээс ямар тохиолдолд өмгөөлөгчийг томилох вэ гэдгийг маш тодорхой хуульд заасан. Тухайлбал цаазын ялтай шүүгдэгч, хараагүй дүлий, насанд хүрээгүй хүүхдэд шүүхээс өмгөөлөгч томилдог. Харин бидний холбогдсон хэрэгт өмгөөлөгч томилох шаардлагагүй.

Эрүүл мэндийн байдал муу байгаа тул таслан сэргийлэх арга хэмжээг өөрчилж өгнө үү” гэсэн хүсэлтийг уламжилсан ч бүрэлдэхүүн хүлээн аваагүй зэрэг нь шүүгдэгч нарын эрхийг ноцтой зөрчсөн гэлээ. Тухайн үед томилолтын өмгөөлөгч нар  шүүгдэгч нарын өмгөөлөгчөө сонгох хүсэлтийг нь хүндэтгэн үзэж тэднээс татгалзаж байгаагаа илэрхийлж байжээ.

Өмгөөлөгч томилсон шүүх хурлын дараагаар буюу энэ сарын21-ний өдөр дахин шүүх  хурал хийх тов гаргасан боловч шүүгдэгч нарын томилгооны өмгөөлөгчид хуралд ирээгүй юм. Гурван он дамжин шалгагдаж хэрэгсэхгүй болж дахин сэргээгдсэн  генерал, хурандаа нарт холбогдох хэргийн шүүх хурлын тов одоогоор гараагүй энэ үед  ар гэрийнхэн нь Сүхбаатар дүүргийн шүүхийн шүүгчийг  дээд шатны шүүхэд нь өглөө. Түүнээс гадна Олон улсын хүний эрхийн байгууллагуудад хандах болсноо дуулгалаа.  Анхан шатны шүүхэд дөрвөн удаа товлогдож хойшилсон уг хэрэгт шүүгчээр Ч.Хосбаяр, М.Алдар, С.Оюунчимэг, улсын яллагчаар С.Хишигжаргал, Ч.Уртнасан нар  оролцож байв

Н.Түвшин