Утаанбаатарыг Улаанбаатар болгож, “G” хорооллыг орон сууцжуулах “100 мянган айлын орон сууц” хөтөлбөрийн хэрэгжилт эхлээд багагүй хугацаа өнгөрлөө.
Иргэдийн удтал хүлээсэн энэ ажлын эхлэл С.Батболдын Засгийн газрын мөрийн хөтөлбөрийн гол үзүүлэлт болон тавигдсан ч банк, барилгын компани, иргэдийн дунд үл ойлголцол, бэрхшээл хүндрэлүүд үүсгэж, хөтөлбөрийн хэрэгжилтийг удаашруулсаар байна.
Хүссэн үр дүндээ хүрч, 100 мянган өрх орон сууцжих эсэх дээр иргэдийг талцуулж буй хөтөлбөр талуудад ийм боломж олгож байна.
20 жил иргэдэд зээл гэсэн мөнгөө таван жилийн дараа татна гэв үү
“100 мянган айлын орон сууц” хөтөлбөрийг хэрэгжүүлэхээр Засгийн газраас тогтоол гарган арилжааны банкуудад эхний ээлжинд өөрсдийн эх үүсвэрээр иргэдэд жилийн зургаан хувийн хүүгээр 50 хүртэлх сая төгрөгийн зээлийг худалдан авч буй орон сууцыг нь барьцаалан зээл олгох санал тавьсан.
Одоогоос хоёр сар гаруйн өмнө гаргасан энэ тогтоолд тусгаснаар Хөгжлийн банкаас 100 тэрбум төгрөгийн бонд гаргаж, үүнийгээ Сангийн яамаар дамжуулан “100 мянган айлын орон сууц” хөтөлбөрт хамрагдсан арилжааны банкуудад хуваарилж, банкууд энэ мөнгийг иргэдэд 20 жилийн хугацаатайгаар зээлж, зургаан хувийн хүүгээс нь ашиг олохын зэрэгцээ энэ их мөнгийг эргэлдүүлэх боломжтой гэж үзсэн.
Саналыг анх сонсоход арилжааны бүх л банк энэ хөтөлбөрийн хэрэгжилтэд оролцож хошуурах мэт сонсогдсон. Гэтэл уг хөтөлбөрт хоёрхон банк оролцохоо мэдэгдэж, хамгийн их иргэдийн үйлчлүүлдэг томоохон арилжааны банкууд уг хөтөлбөрийн талаар ам нээсэнгүй.
Учрыг тодруулахад тэд нэгэн дуугаар “Арилжааны банкууд энэ хөтөлбөрт оролцох боломжгүй. Нэгдүгээрт Засгийн газраас “100 мянган айлын орон сууц” хөтөлбөрийн санхүүжилтийн эх үүсвэр болох бондыг гаргахдаа таван жилийн хугацаатай гаргасан.
Тэгэхээр энэ 100 тэрбум төгрөгийг манай улсын Засгийн газар таван жилийн дараа эргүүлэн төлөх болно. Ингэхдээ иргэдэд 20 жилийн хугацаатай зээлдүүлсэн энэ мөнгийг таван жилийн дараа арилжааны банкуудаас нэхнэ. 20 жилийн хугацаатай иргэдэд зээлсэн мөнгийг таван жилийн дараа гаргаж өгөх нь мэдээж боломжгүй.
Мөн эхний ээлжинд арилжааны банкуудыг өөрсдийн эх үүсвэрээр иргэдэд зээлийг олго гэлээ. Энэ хугацаанд одоо 13 орчим хувийн хүүтэйгээр эргэлдэж байгаа мөнгөнөөсөө зургаан хувийн хүүг нь л иргэдээс аваад зээл олгоод байхаар үлдсэн долоон хувийн алдагдлыг хэрхэх вэ. Дээрх алдагдлын талаар хөтөлбөрт огт тусгасангүй.
Түүнчлэн бага, дунд орлоготой иргэдэд олгогдож байгаа зээл гэдэг утгаараа энэ ажил асар их эрсдэл дагуулж байгаа нь мэдээж, эрсдэлээс банкны салбараа хамгаалаагүй “100 мянган айлын орон сууц” хөтөлбөрт оролцох боломж банкуудад ийм байдлаар олгогджээ.
Махны үнээ барьж чаддаггүй бид орон сууцны үнийг тогтоох боломжтой юу
40 гаруй сая малтай хоёр сая гаруй хүнтэй хэрнээ махны үнийн өсөлтөө барьж чаддаггүй манай улсын Засгийн газар гаднаас хараат барилгын материалын үнийг бууруулж, тэнгэрт хадсан орон сууцны үнийг бууруулж, бага, дунд орлоготой иргэн бүрээ орон сууцжуулах хөтөлбөрөө эхлүүллээ.
Нийлүүлэлтийг нэмэгдүүлж, үнийг бууруулна гэсэн Засгийн газрын гишүүдийн хэлж байсан үгс орвонгоороо эргэж, нийлүүлэлт бус эрэлт, үнэ хоёр хөтөлбөр эхэлснээс хойш тэнгэрт хадав.
Энэ бүхний гол буруутан болсон барилгын компаниудтай уулзаж, үнийн өсөлтийн талаар шалгаатал “Өнгөрсөн жил 160 төгрөг байсан тоосгоны үнэ л гэхэд одоо 360 төгрөг болоод байна.
Дотооддын хэрэгцээг хангах боломжгүй байгаа учраас материалын үнийн өсөлт, газрын үнэ зэргээс хамааран бид орон сууцны үнээ бууруулах боломжгүй байгаа. Засгийн газраас тавьж буй 990 мянга орчимд үнээ барихын тулд бид материалынхаа чанарыг муутгаж, үнээ хэмжээнд нь барих боломжтой байна. Монголчуудад 100 мянган чанаргүй хямд байр хэрэгтэй юу” гэв.
Байр авахыг хүсэгчдийн 70 хувь нь буцаж байна
100 мянган орон хөтөлбөрт хамрагдах хүсэлтэй иргэд өнгөрсөн хоёр сар гаруйн хугацаанд Орон сууц санхүүжилийн корпораци, Иргэний бүртгэл мэдээллийн төвийн үүдийг хамаг ажлаа хаян дугаарлан зогссон.
Гэтэл тэдний 70 гаруй хувь нь уг хөтөлбөрийн гол шалгуур болох анх удаа орон сууц худалдан авч буй гэх шалгуурт тэнцэлгүй буцаж, гомдолтойгоор гоё нэртэй хөтөлбөрийн танилцуулгатай хоцров.
Үүнээс гадна арилжааны банкуудад их эрсдэл дагуулж буй гэдэг утгаар нь уг зээлийг олгож буй хоёр банк нь иргэдийн сонгосон барилгын байрны ордер гартал дахин барьцаа шаардаж байгаа нь олон иргэдийг гонсойлгоход хүргэж байгаа.
Хурааж хуримтлуулсан үл хөдлөх хөрөнгөгүй бага, дунд орлоготой иргэдэд 50-аас дээш сая төгрөгийн зээлийн барьцаанд үлдээх хөрөнгө хомс байна.
Моргейжийн зээлийн талаар олон улсад
Швед зэрэг оронд орон сууцны моргейжийн зээлийн хүүг гурван хувиас хэтрүүлдэггүй. Зээлийн эргэн төлөгдөх хугацааг хорь биш, бүр дөч, тавин жилээр тооцдог. Зээлийн хүү нь гурван хувиас даваад унавал хүмүүс туйлдана гэж үздэг юм байна. Манай дарга нар ийм жишиг тооцоог олж хараагүй юм болов уу. Америкт одоо банк, санхүүгийн эрсдлээ арилгах нүсэр ажил өрнөж байна. Санхүүгийн доройтол нь олон зүйлээс шалтгаалжээ.
Тэдгээрийн нэг нь хэтэрхий замбараагүй моргейжийн зээл. Банкууд орон сууцны зээлийг хэн дуртайд нь олгоод л байж. Баригдсан байраар барьцаалсан зээлийн эргэн төлөлт удааширсаар, сүүлдээ төрийн болон хувийн банкууд өрийн дансаа зарж эхэлжээ. Иргэд ч ялгаагүй авсан байраа өртэйгөө хамт банкныханд өгөх гэж улайрч байв. Зарим нь өр зээлээ бусдад худалдах бүхэл бүтэн сүлжээ үүсгэсэн байлаа.
Нэрт эдийн засагч Фридман “Орон сууцны зээлийн эцсийн үр дүнг харвал барилгын компани, банк, цөөн хэдэн хүн баяжиж, нийт иргэд дээвэр нь цоорхой байшинтай л үлджээ” гэсэн байдаг.
Монголчууд бид энэ замаар орох уу. Гэхдээ моргейжийн зээлийн системийг манай өнөөгийнх шиг биш арай өөрөөр, ухаалаг хийж чадвал болно гэж олон улсын зарим эдийн засагч үзээд байгаа юм. Тэд зээлийн хүү, эргэн төлөлтийг зөв зохицуулах хэрэгтэй гэж үздэг юм билээ.
С.Заяа
СЭТГЭГДЭЛ БИЧИХ