Ардчилсан нам энэ оны хоёрдугаар сарын 1-нээс Үндсэн дүрмийн дагуу гишүүдийн шинэчилсэн бүртгэлийг эхлүүлж, гуравдугаар сарын 10-наас дөрөвдүгээр сарын 1-ний хооронд дотоод сонгуулиа зохион байгуулж, дөрөвдүгээр сарын 7, 8-нд Их хурлаа хуралдуулан намын удирдлагаа батламжлахаар төлөвлөсөн байна. Намын Улс төрийн зөвлөл дотоод сонгуулийн зохион байгуулалтын журмыг баталж, намын шинэчилсэн дүрмийг бодит амьдралд хэрэгжүүлэх хүрээнд намын байгууллага, сонгуульт гишүүдийг сонгох дотоод сонгуулийг шинэ журмаар зохицуулахаар болсон нь энэ удаагийн үйл явцыг институцийн шинэчлэлтэй шууд холбож байна.

АН энэ жил дотоод сонгууль зохион байгуулахаар төлөвлөж буй нь ээлжит нэг удирдлага солигдох үйл явц төдий бус. Харин Монголын улс төрийн системд удаан хугацаанд яригдсан ч бодитоор хэрэгжиж чадаагүй “намын дотоод ардчилал” үнэхээр ажиллах эсэхийг шалгах бодит сорилт болно. Улс төрийн намын тухай хууль, намын Үндсэн дүрмийн шинэчлэл нь гишүүдийн бүртгэл, намын байгууллагын бүтэц, сонгуульт гишүүдийг сонгох журмыг шинэ түвшинд гаргах зорилготой. Гэвч хууль, дүрмийн өөрчлөлт нь өөрөө үр дүн биш, харин тэдгээрийг хэрхэн хэрэгжүүлж байгаагаар бодит үр дүн нь хэмжигдэнэ. Энэ утгаараа дотоод сонгууль нь шинэчлэлийн бодит шалгуур болж байна.

Энэ удаагийн дотоод сонгуулийн хамгийн чухал асуулт бол хэн нэр дэвших боломжтой вэ гэдэг асуудал юм. Өмнөх жилүүдэд намын удирдлага нь тодорхой бүлэглэл, дотоод тохироо, улс төрийн хаалттай механизмаар бүрддэг байсан бол шинэчилсэн бүртгэл, шинэ дүрмийн хүрээнд энгийн гишүүдийн оролцоо бодитоор нэмэгдэх нөхцөл бүрдэж байна. Өөрөөр хэлбэл, энэ сонгууль нь намын дотоод эрх мэдлийн уламжлалт хуваарилалтыг задлах, институцийн өөрчлөлтийг бодит болгох боломжийг олгож байгаа юм.

Хэрэв дотоод сонгууль амжилттай зохион байгуулагдвал АН-ын хувьд шинэчилсэн дүрмийн хэрэгжилтийг баталгаажуулж, гишүүдийн итгэлийг сэргээх, намын улс төрийн легитим байдлыг нэмэгдүүлэх стратегийн ач холбогдолтой. Харин эсрэгээрээ алдаа, маргаан, хуваагдал үүсвэл энэ нь нэг намын дотоод маргаанаар хязгаарлагдахгүй, Монголын улс төрийн орон зайнд намуудын институцийн чадавх сул хэвээр байгааг харуулсан сөрөг дохио болно. Иймээс энэ дотоод сонгууль нь АН-ын ирээдүйг тодорхойлохоос гадна Монголын улс төрийн тогтолцоонд намын дотоод ардчилал хэр бодитой хэрэгжиж байгааг хэмжих шалгуур болж байна.

Нөгөө талаас, дотоод сонгууль нь ирэх үндсэн сонгуулиудад бэлтгэх стратегийн суурь алхам юм. Шинээр бүрдэх намын удирдлага нь намын мөрийн хөтөлбөр, сонгуулийн стратеги, эвсэл, хамтын ажиллагааны бодлогын чиглэлийг тодорхойлно. Тиймээс дотоод сонгуульд хэн ялж, хэн ялагдах вэ гэдэг нь зөвхөн АН-ын дотоод асуудал биш, ойрын нэг жилд Монголын улс төрийн хэлэлцүүлгийн гол сэдвүүдийн нэг хэвээр байх нь тодорхой.

Мөн энэ дотоод сонгууль нь намын гишүүдийг идэвхжүүлэх, улс төрийн оролцоог нэмэгдүүлэх институцийн боломжийг агуулж байна. Гишүүд өөрсдөө намынхаа удирдлагыг сонгох эрхээ бодитоор хэрэгжүүлж чадвал энэ нь ардчиллын суурь зарчим бодит амьдралд хэрхэн ажиллаж байгааг харуулах жишээ болно. Харин гишүүдийн сонголтыг хамгаалж чадахгүй, ил тод байдал алдагдвал шинэчлэлийн тухай бүх яриа утгагүйд тооцогдоно.

Тиймээс энэ удаагийн дотоод сонгуулиар зөвхөн удирдлага тодруулах бус, намын дотоод ардчиллыг хэрхэн хэрэгжүүлэх вэ, гишүүдийн санал бодлыг ямар механизмаар хамгаалах вэ, намын институцийн нэр хүндийг хэрхэн сэргээх вэ гэдэг асуултуудын хариу тодорхой болно. Хэрэв Ардчилсан нам энэ сонгуулийг ил тод, шударга, маргаан багатай зохион байгуулж чадвал Монголын улс төрийн хоёр том хүчний нэг нь дотоод ардчиллыг бодитоор хэрэгжүүлсэн жишиг болж, бусад намуудад ч институцийн шинэчлэлийн жишээ тогтоох боломжтой. Харин эсрэгээрээ дотоод зөрчлөө удирдаж чадахгүйд хүрвэл АН-ын нэр хүндэд ноцтой сорилт болж, Монголын улс төрийн орон зайд урт хугацааны сөрөг үр дагавар дагуулах эрсдэлтэй.