Сүүлийн жилүүдэд Монгол Улсын эрчим хүчний салбар улс орны хөгжлийн “сул цэг”-үүдийн нэг болон тодорч байна. Хотжилт, эдийн засгийн идэвхжил, амьдралын хэв маягийн өөрчлөлттэй зэрэгцэн эрчим хүчний хэрэглээ огцом өсөж, хуучирсан дэд бүтэц, санхүүгийн хүндрэлтэй огтлолцсоноор салбар бүхэлдээ ачааллаа дийлэхээ больж эхэлжээ.

Юуны өмнө, эрчим хүчний хэрэглээний өсөлт салбарын хамгийн том сорилт болоод байна. Ялангуяа өвлийн ид хүйтний үеэр нийслэл Улаанбаатар болон томоохон суурин газруудад цахилгаан, дулааны хэрэглээ оргилдоо хүрч, хязгаарлалт хийхээс өөр аргагүй нөхцөл байдал жил бүр давтагдах болсон нь иргэд, аж ахуйн нэгжүүдийн бухимдлыг төрүүлсээр. Энэ нь нэг талаас хэрэглээний огцом өсөлтийг, нөгөө талаас нийлүүлэлтийн бодит чадавх хүрэлцэхгүй байгааг илтгэх бодит дохио юм.

Нөгөөтэйгүүр, эрчим хүч үйлдвэрлэж буй эх үүсвэрүүдийн дийлэнх нь насжилтаараа “өндөр настнууд”-ын эгнээнд багтаж байна. Дулааны цахилгаан станцуудын ихэнх нь ашиглалтын хугацаагаа аль хэдийнэ давсан бөгөөд тасралтгүй засвар, нөхөөс хийж ажиллуулж буй нь найдвартай ажиллагаанд ноцтой эрсдэл үүсгэж буйг мэргэжилтнүүд анхааруулсаар. Томоохон осол, доголдол гарах эрсдэл цаг хугацааны асуудал болсон гэхэд хилсдэхгүй.

Салбарын санхүүгийн байдал ч түгшүүртэй хэвээр. Цахилгаан, дулааны тариф бодит өртгөөс доогуур тогтож ирсэн нь эрчим хүчний компаниудын ашигт ажиллагааг алдагдуулж, хөрөнгө оруулалт хийх, шинэ эх үүсвэр барих боломжийг хязгаарлаж байна. Үүний улмаас төрөөс үзүүлэх татаас жил ирэх тусам нэмэгдэж, улсын төсөвт дарамт болж буй нь бодлогын түвшинд анхаарах асуудал болоод байна.

Импортын хамаарал ч бас эрчим хүчний аюулгүй байдлын эмзэг цэг хэвээр байна. Оргил ачааллын үед хөрш орнуудаас цахилгаан импортлох шаардлага гардаг нь гадаад хүчин зүйлээс хэт хамаарах эрсдэлийг дагуулж, урт хугацаандаа тогтвортой байдалд сөргөөр нөлөөлөх магадлалтайг салбарынхан онцолж байна.

Сэргээгдэх эрчим хүчний салбарт тодорхой ахиц, шинэ төслүүд хэрэгжиж буй нь эерэг мэдээ боловч цахилгаан дамжуулах сүлжээний хүчин чадал, хуримтлуурын асуудал бүрэн шийдэгдээгүйгээс нар, салхины эрчим хүчний боломжийг бүрэн ашиглахад саад болсоор байна.

Ийм нөхцөлд эрчим хүчний салбарын шинэчлэл хойшлуулшгүй асуудал болжээ. Засгийн газар болон холбогдох байгууллагууд шинэ эх үүсвэрүүдийг үе шаттайгаар барих, тарифын бодлогыг бодит нөхцөлтэй уялдуулан шинэчлэх, хувийн хэвшлийн оролцоог нэмэгдүүлэх шаардлагатайг онцолж байна. Эс бөгөөс өнөөдрийн тулгамдсан асуудлууд маргааш илүү том хямрал болон хувирах эрсдэл бодитой байгааг цаг алдалгүй ойлгох хэрэгтэй байна.