Бортээгийг хэн сонирхох вэ?

img

 

Бортээгийн орд нь Монгол Улсын Засгийн газрын зүгээс цогцоор нь хөгжүүлэх томоохон төслөөр нэрлэгдэж буй. Засгийн газар олон улсын хөрөнгө оруулагчдыг татах зорилгоор нээлттэй сонгон шалгаруулалт зарлаж, ордыг эдийн засгийн эргэлтэд оруулах төлөвлөгөөтэй байна. Энэ нь зөвхөн нүүрс олборлох төдийгүй зам, цахилгаан, ус, тээвэр зэрэг дэд бүтцийг хөгжүүлэх, орон нутгийн ажиллах хүчийг оролцуулсан, байгаль орчинд ээлтэй, нийгмийн хариуцлагатай арга барилыг баримтлах шаардлагатай төсөл юм. Бортээгийн ордын нийт нөөц 2.3 тэрбум тонн нүүрс бөгөөд үүнээс 1.5 тэрбум тонн нь эрчим хүчний нүүрс. Энэ хэмжээгээр тооцоход орд нь жилд 10 сая тонн олборлолт хийвэл 230 жил, жилд 20 сая тонн олборлолт хийвэл 115 жил ашиглагдах боломжтой. Тиймээс ордыг ашиглах хэмжээ, хугацаа нь хөрөнгө оруулалтын хэмжээг тодорхойлж, төсөлд оролцох компаниудын төлөвлөгөөнд шууд нөлөөлнө. Сонгон шалгаруулалтад оролцох компаниудыг санхүү, эдийн засгийн өгөөж, туршлага, ордыг хөгжүүлэх төлөвлөгөө, эрсдэл зэргээр нарийвчлан үнэлнэ. Материалыг нэг сарын хугацаанд хүлээж авахаар болжээ.  1000 онооны шалгуур үзүүлэлтээр үнэлж, 700-аас дээш оноо авсан бол хэлэлцээрийн шатанд бэлдэнэ. Шалгарсан компанитай Засгийн газар хэлэлцээр хийж, ордыг ашиглах эрхийг олгох бөгөөд лиценз Монгол Улсын Засгийн газарт хадгалагдана. Шийдвэрийг УИХ, Засгийн газар гаргана. Хөрөнгө оруулалтын хувьд хамгийн гол асуудал нь эрсдэл ба өгөөжийн хуваарилалт. Төслийн эрсдэлийг хөрөнгө оруулагч үүрнэ, өгөөжийг Засгийн газар хүртэнэ. 51 хувиас дээшхи өгөөжийг Монгол Улсын Засгийн газар хүртэнэ. Татвар, хураамжийг Засгийн газар авна, хөрөнгө оруулалт хийхгүй, орлогын хувь дээр үнийн өсөлтийн хувийг нэмж авна. Биржийн үнээр аль болох өндөр үнээр зарах шаардлага тавина. Санхүүгийн эрсдэлийг хөрөнгө оруулалт хийх тал хариуцна гэсэн загвар гаргажээ. Гэхдээ энэ төсөлд хоёр том эрсдэл байгаа нь хөрөнгө оруулагчдын сонирхлыг бууруулж болзошгүй. Нэг нь Бортээгийн нүүрсний 95 хувь нь сул хагас коксжсон нүүрс гэсэн онцлогтой учраас худалдан авагч талын сонирхлыг татахгүй байх магадлал өндөр. Хоёрдугаарт, 2030 оноос хойш нүүрсний гол худалдан авагч Хятад улсын худалдан авалт эрс багасна гэх таамаг, төлөвтэй байна. Энэ нь зах зээл багасч, үнэ дарамттай болох эрсдэл үүсгэх юм. Тиймээс “эрсдэл хүлээж хөрөнгө оруулах тал олдох уу?” гэдэг асуулт зүй ёсоор гарч байгаа юм. Хэрэв хөрөнгө оруулагч ордод хөрөнгө оруулбал, түүний гол боломж нь том нөөцтэй, урт хугацааны ашигтай төсөл байх явдал. Гэхдээ 2030 оноос түүхий нүүрсний хэрэглээ буурах төлөвтэй байгаа үед, 2 жилийн хугацаанд нүүрсээ худалдаж борлуулах боломж нь хязгаарлагдмал. Зах зээл багасч байхад 2 жилийн дотор бүтээгдэхүүнийг өндөр үнээр борлуулах боломж нь маш бага. Хөрөнгө оруулагч сонирхох уу гэвэл, боломж бий боловч энэ нь урт хугацааны стратеги, зах зээлээ олон улсын хэмжээнд баталгаажуулсан, эрсдэлийг даван туулах санхүүгийн чадвартай компаниудын хувьд л тохиромжтой. Хэрэв хөрөнгө оруулагчид 2030 оноос хойш нүүрсний зах зээл буурах, Хятадын худалдан авалт багасах, мөн Бортээгийн нүүрсний чанар нь олон улсын зах зээлд өндөр эрэлттэй биш гэх мэт хүчин зүйлсийг тооцвол, богино хугацаанд өндөр ашигтай төсөл гэж үзэхгүй байх магадлал өндөр. Иймээс энэ төслийг хөрөнгө оруулалт гэж харах бол урт хугацааны, зах зээлийн өөрчлөлтийг даах чадвартай, олон улсын худалдан авагчтай, дэд бүтцээ хөгжүүлж чаддаг компаниуд л сонирхох боломжтой. Харин богино хугацааны өндөр өгөөж хүссэн хөрөнгө оруулагчдад энэ төсөл нь эрсдэл ихтэй гэж харагдах магадлал өндөр юм.

СЭТГЭГДЭЛ БИЧИХ