Ардчилсан намын хуваагдал дахин ил гарлаа. Өнгөрөгч баасан гарагийн орой хяналтын ерөнхий хорооны гишүүд намынхаа байрны гадна мэдээлэл хийж, С.Баярцогтыг албан тушаалаас нь чөлөөлөх шийдвэр гаргаснаа зарласан нь шинэ маргаан дэгдээв. Сонирхолтой нь, энэ шийдвэрийг гаргах үед С.Баярцогт БНСУ-ын Сөүл хотод Азийн улс төрийн намуудын олон улсын бага хурлын үйл ажиллагаанд оролцож байжээ. Харин түүнийг эзгүйд болсон Хяналтын ерөнхий хорооны хуралдаанаар 15 гишүүний 13 нь оролцож, оролцогчид санал нэгтэйгээр түүнийг үүрэгт ажлаас нь чөлөөлөх шийдвэр гаргасан байна. Хяналтын ерөнхий хороо шийдвэрийнхээ үндэслэлийг намын дотоод сонгуультай холбоотой маргаан, гишүүдийн гомдлыг шийдвэрлэх чиглэлээр өгсөн үүрэг даалгаврыг С.Баярцогт удаа дараа биелүүлээгүйтэй холбон тайлбарлав. Өөрөөр хэлбэл, намын дотоод зохион байгуулалт, сонгуулийн маргааныг шийдвэрлэх ажиллагаа удааширсан нь ийнхүү хариуцлагын асуудалд хүрсэн гэж үзэж байна. Гэвч энэ шийдвэр гарсан даруйд нам доторх маргаан намжсангүй. Хяналтын ерөнхий хороо намын Ерөнхий нарийн бичгийн даргыг өөрөө чөлөөлөх эрхтэй юу?

Хяналтын байгууллага хяналтаасаа давсан уу?

Хяналтын ерөнхий хорооны шийдвэрийг эсэргүүцсэн байр суурийг тус хорооны гишүүн Д.Цэндсүрэн илэрхийлсэн. Түүний тайлбараар бол С.Баярцогтыг Ерөнхий нарийн бичгийн даргын албан тушаалаас чөлөөлөх асуудлыг Хяналтын ерөнхий хороо дангаараа шийдэх эрхгүй бөгөөд намын Үндэсний дүрмийн дагуу Үндэсний бодлогын хорооны хурлаар хэлэлцэх ёстой аж. Тэрбээр мөн Сүхбаатар дүүрэг, Дорноговь аймгийн намын гишүүдээс гаргасан гомдлыг эхлээд тухайн шатны хяналтын байгууллагаар хэлэлцүүлэх ёстой байтал шууд Хяналтын ерөнхий хороонд авч үзсэн нь дүрмийн зөрчил гэж үзжээ. Үндсэн дүрмийн дагалдах журмын 23.2-т аймаг, нийслэлийн хяналтын салбар хороогоор хэлэлцээгүй асуудлыг Хяналтын ерөнхий хороогоор хэлэлцүүлэхийг хориглосон заалт байдгийг тэр онцолсон байна. Тэгэхээр дүрмийн хэрэгжилтийг хянах үүрэгтэй байгууллага өөрөө дүрмийн хүрээнд ажилласан эсэх асуудалд орооцолджээ. Нөгөө талаас Хяналтын ерөнхий хорооны төлөөлөл өөр байр суурьтай байна. Тэд намын гишүүдийн гомдлыг шийдвэрлэх, өмнө өгсөн үүрэг даалгаврын биелэлтийг шаардах эрх хэмжээнийхээ хүрээнд шийдвэр гаргасан гэж тайлбарлажээ. Ингэснээр асуудал С.Баярцогт үүргээ биелүүлсэн эсэхээс хальж, намын байгууллагуудын эрх мэдлийн зааг дээр ирээд байна.

С.Баярцогтын томилгоо зургаан сар ч хүрсэнгүй

С.Баярцогт энэ албан тушаалд удаан ажиллаагүй. Тэрбээр 2026 оны дөрөвдүгээр сарын 15-нд АН-ын Улс төрийн зөвлөлийн шийдвэрээр Ерөнхий нарийн бичгийн даргын үүрэг гүйцэтгэгчээр томилогдож, тавдугаар сарын 6-нд Үндэсний бодлогын хорооны 69 дүгээр хуралдаанаар жинхлэгдсэн юм. Тухайн сонгуульд 338 гишүүн оролцсоноос 224 нь түүнийг дэмжсэн буюу 66 хувийн санал авчээ. Өөрөөр хэлбэл, намын удирдах дээд бүтцийн санал хураалтаар сонгогдсон хүний албан тушаалын асуудлыг өөр нэг байгууллага шийдвэрлэх гэж оролдсон нь өнөөгийн маргааны гол цөм болж байна. эрэв томилох эрх бүхий байгууллага нь чөлөөлөх асуудлыг шийдвэрлэх ёстой бол энэ удаагийн шийдвэр ямар эрх зүйн үндэслэлтэй вэ? Харин Хяналтын ерөнхий хороо өөрт нь олгогдсон эрхийн хүрээнд ажилласан гэж үзэж байгаа бол тэр эрх хэмжээ нь яг ямар заалтад тулгуурлаж байна вэ? Эдгээр асуултад нэг мөр тайлбар өгөхгүй бол С.Баярцогтын асуудал ганц хүний албан тушаалын маргаанаар дуусахгүй нь.

АН-ын зөрчил зөвхөн энэ удаагийнх биш

Ардчилсан намын дотоод зөрчил сүүлийн жилүүдэд сонгууль бүрийн өмнө, эсвэл намын удирдлагын өөрчлөлтийн үеэр дахин сэдэрдэг болсон гэх шүүмжлэл бий. 2020 оны УИХ-ын сонгуулийн үеэр намын удирдлага, нэр дэвшигчидтэй холбоотой маргаан өрнөж, АН-ын дотоод хуваагдал сонгуулийн үр дүнд нөлөөлсөн эсэх асуудал тухайн үед ч яригдаж байв. 2021 оны Ерөнхийлөгчийн сонгуулийн өмнө нэр дэвшигчийн асуудлаар намын доторх бүлэглэлүүдийн байр суурь зөрж, төв талбайд өлсгөлөн хүртэл зарласан түүхтэй. Энэ бүхний дараа намын удирдлага шинэчлэгдэж, эв нэгдлийг хангах тухай амлалт дахин дахин гарсан. Гэвч өнөөдөр Ерөнхий нарийн бичгийн даргын албан тушаалтай холбоотой маргаан дахин дэгдэж байгаа нь өмнөх асуудлууд бүрэн шийдэгдээгүйг харуулж байгаа юм. АН-ын хувьд одоо тулгамдаж буй гол асуудал нь хэн намын эрх мэдлийг атгах вэ гэдгээс илүүтэй, намын байгууллагууд өөрсдийн чиг үүрэг, эрх хэмжээгээ хэрхэн ойлгож, мөрдөж байгаа явдал юм.

Долоо хоногийн дараах Онц их хурал юуг шийдэх вэ?

Энэ маргааны дараа Ардчилсан нам арваннэгдүгээр сарын 14-ний бямба гарагт Онц их хурал хуралдуулахаар товлосон байна. Ингэснээр намын дотоод асуудлыг зөвхөн Хяналтын ерөнхий хорооны шийдвэрээр бус, илүү өргөн хүрээнд хэлэлцэх нөхцөл бүрдэж байна. Гэхдээ Онц их хурлаар ямар асуудал хэлэлцэх, Хяналтын ерөнхий хорооны шийдвэрийг хэрхэн авч үзэх, намын удирдлагын бүтэц, дотоод маргааныг ямар зарчмаар шийдвэрлэх нь одоогоор тодорхойгүй байна. Намын дүрэм хэнд ч адил үйлчлэх ёстой гэсэн зарчим чухал. С.Баярцогт үүргээ биелүүлээгүй бол түүний хариуцлагын асуудлыг дүрэмд заасан журмаар хэлэлцэх ёстой. Харин Хяналтын ерөнхий хороо эрх хэмжээгээ хэтрүүлсэн бол тэр асуудлыг ч мөн адил дүрмийн дагуу шийдвэрлэх учиртай. Ардчилсан нам өөрийгөө ардчилал, эрх чөлөө, хариуцлагатай улс төрийн үнэт зүйлээр тодорхойлдог. Гэвч намын дотоодод албан тушаалын маргаан бүр эрх мэдлийн тэмцэл болон хувирч, дүрмийн заалт бүр өөр өөрийн тайлбартай үлдвэл энэ үнэт зүйл бодит амьдрал дээр хэрхэн хэрэгжиж байгаа нь эргэлзээтэй болно. Эцсийн дүндээ С.Баярцогт намын Ерөнхий нарийн бичгийн дарга хэвээр үлдэх эсэхээс илүүтэй АН өөрийн баталсан дүрмээ өөрөө мөрдөж чадах эсэх нь чухал сорилт болж байна. Намын дүрэм гэдэг эрх мэдэлтэй нэгэнд үйлчилдэг, эрх мэдэлгүй нэгэнд үйлчилдэггүй баримт бичиг биш. Харин намын дотор хэн ч байсан дагаж мөрдөх ёстой нийтлэг зарчим юм. АН энэ зарчмаа хэрэгжүүлж чадахгүй бол өнөөдрийн маргаан С.Баярцогтоор дуусахгүй. Дараагийн удирдлага, дараагийн сонгууль, дараагийн дотоод зөрчил дээр яг энэ асуулт дахин тавигдана.