Монгол залуусын шударга ёс шаардсан жагсаал цуглааныг дэлхийн хэвлэлүүд онцолж эхэлжээ. Олон улсын анхаарлыг төдийлөн татаад байдаггүй Монгол Улсын хулгайн асуудал энэ удаа дэлхийн сонирхлыг татжээ. Энгийн иргэн биш төр, засгийн эрх мэдэлтнүүд, бизнесийн бүлэглэлүүд холбогдсон том хулгай учраас тогооноосоо хальсан хэрэг.
Залууст эх орондоо сайхан амьдрах боломж хомс, нийгэм, улс төр шударга бус, хангалттай цалин хөлсгүй гээд гудамжинд гарч жагсах, үгээ хэлэх хангалттай шалтгаан бий. Тэд зорилго, шалтгаанаа ойлгосон, эс ойлгосноос үл хамааран нэгдэн нийлж, жагсахад хэзээд бэлэн байгаагаа удаа дараа харууллаа.
Угаас Энхтайваны өргөн чөлөөний замын нэгдүгээр эгнээгээр автобус зорчдог. Нэгдүгээр эгнээгээр явсан тээврийн хэрэгслийг торгосоор ч ирсэн. Энэ оны эхний 11 сарын байдлаар нэгдүгээр эгнээгээр явсан 382 374 тээврийн хэрэгслийн жолоочийг зөрчлийн хуулийн дагуу 20 000 төгрөгөөр торгосон мэдээллийг Тээврийн цагдаагийн алба өгч байна. Тэгэхээр өнөөдрөөс жолооч нарыг торгох арга хэмжээг эрчимжүүлж байна гэсэн үг.
Хөдөлмөр нийгмийн хамгааллын сайд Т.Аюурсайхан өнөөдөр УИХ-ын чуулганы индрээс нэгэн ноцтой баримтыг дэлгэлээ. Тэрбээр Монголбанкны удирдлагууд дампуурсан банкны хөрөнгийг хувьдаа завшдаг талаар ярилаа.
Монгол Улс газрын тосны нөөцтэй ч боловсруулдаг үйлдвэргүй. Түүхий тосоо хямд экспортолж, бэлэн бүтээгдэхүүн үнэтэй импортолдог байгаагийн зовлонг олон жил амсаж буй улс. Орос крантаа хаахад Монгол Улс Хятадыг царайчилж, иргэд нь машинаа түрж алхдаг.
Цар тахал ч бүрэн намжаагүй, улс орон, өрх гэр бүл, байгууллагын санхүү, эдийн засгийн нөхцөл байдал ч амаргүй байна. Тиймээс эрүүл мэндээ хамгаалж, эдийн засгаа хэмнэн, энэ жилийн шинэ жилийн үдэшлэгийг ч улс даяараа алгасъя. Цаашид ч хэвшил болгон нүсэр баяр, хавтгайрсан архидалтаас ангижиръя.
Ерөнхий сайд Л.Оюун-Эрдэнийн үглэн дуулан яваа “Алсын Хараа-2050” бодлогын баримт бичигт Монгол Улсыг чинээлэг дундаж давхарга зонхилсон орон болгоно зорилт бий. Тэр чинээлэг дундаж давхаргаа орох оронтой, унах унаатай, эрүүл мэнд, боловсрол, аялал зугаалгадаа зориулах хадгаламжтай хэсэг бүлэг гэж “Алсын Хараа-2050”-д тодорхойлсон байдаг.
Сангийн сайд. Б.Жавхлан 2023 оны төсвийг “Томоохон тохиргоо, засвар хийсэн улс төрийн зоримог шийдэлтэй төсөв болсон” хэмээн тодорхойлоод буй. Шинэ хөрөнгө оруулалт хийхгүй, урьд өмнө эхэлсэн улс орны нийгэм, эдийн засагт ихээхэн үр ашигтай томоохон төслүүдийг 2023 онд эхлүүлж, заримыг нь дуусгана.
УИХ-аар Монгол Улсын 2023 оны төсвийг хэлэлцэж эхэллээ. Ерөнхий сайд Л.Оюун-Эрдэнэ 2023 оны төсвийг “Төсвийн реформын эхлэл цэг” гэдгийг тодотголоо. Өнө удаан хугацаанд, улсын төсөв хэлэлцэгдэх бүрт яригддаг тойргийн төсөв, УИХ-ын гишүүдийн хувиас татгалзсанаараа ирэх жилийн төсөв том шинэчлэлийн эхлэх цэг хэмээн тодорхойлжээ.
Мал аж ахуйн орон Монгол Улс жилд 15 сая арьс ширийг боловсруулахгүй, хог болгон хаядаг. Хөдөө нутгийн жалганд, Эмээлтийн түүхий эдийн хашаанд хатаж хорчийн, үмхийрэн хаягддаг арьс ширийг боловсруулж, бэлэн бүтээгдэхүүн болгож, цаашлаад экспортолвол ихээхэн хэмжээний ам.доллар орж ирэх нь тодорхой. Харамсалтай нь бид малынхаа түүхий эдийг ч боловсруулах чадамжгүй, аж үйлдвэргүй.
Иргэдээ “ул” хэмээн гоочилдог Хөдөлмөр нийгмийн хамгааллын яамныхан үнэн хэрэгтээ өөрсдөө “ул” юм. Энэ яам Засгийн газрын “Халамжаас Хөдөлмөрт” бодлогыг хэрэгжүүлж чадахгүй нь аудитын дүгнэлтээс хангалттай харагдаж байна. Төрийн бодлогыг хэрэгжүүлэх үүрэгтэй энэ яамнаас ядуурлыг бууруулж, ажлын байрыг нэмэгдүүлэн, хөдөлмөр эрхлэлтийг дэмжинэ гэж горьдолтгүй аж.
МАН эрх барьсан хугацаандаа хувийн бизнесийг булааж, бизнес эрхлэгчдийг “аав”-ынд аваачиж хийснээрээ түүхэнд үлдэх нь гарцаагүй. Төрийн өмчийг үнэгүй авсан, булаасан, дээрэмдсэн гэсэн нэр шошго зүүж байгаад буцааж авдаг тогтолцоо аль хэдийнэ тогтжээ. Товчхондоо Монголын төр бизнес эрхлэгч болох замдаа хэдийнэ шуударсан гэсэн үг.
Шинэ сэргэлтийн бодлогод “Дарханы арьс шир боловсруулах үйлдвэр болон татан авах дэд төвүүдийг байгуулах ажлыг зохион байгуулна” гэсэн зорилт бий. Энэ бодлогыг хэрэгжүүлэх ажил хэдийнэ гараанаас гарсан ч барианд орох мөчид гацаад байна.
Монгол Улс ардчилсан шинэ Үндсэн хуультайг монгол хүн бүр мэддэг. Гэхдээ тэнд юуг, яаж заасныг мэддэггүй. Улстөрчид л Үндсэн хуулиас иш татдагаас жирийн иргэд бол энэ хуулийн тухай ойлголтгүй. Ямар ч байсан хүн Үндсэн хуулиар эрх эдлэх ёстой. Гэхдээ яг ямар эрхийг яаж эдлэхийгээ тэр бүр мэддэггүй.
Яг энэ үндэслэлээр үүрэгт ажлаас нь чөлөөлөх дараагийн хүн нь Хөдөлмөр нийгмийн хамгааллын сайд Д.Сарангэрэл боллоо. Тэрбээр өчигдөр болсон “Халамжаас хөдөлмөрт” хэлэлцүүлгийн үеэр “Улны айлууд” хэмээн иргэдийг нийгмийн гарал, байдал, хөрөнгө чинээгээр нь ялгаварлан гадуурхав.
МАН-ын Ерөнхий нарийн бичгийн дарга Д.Амарбаясгалан Засгийн газрын хэрэг эрхлэх газрын дарга болсноосоо хойш нэг л үгийг улиг болтол хэлж яваа. Түүний удаа дараа хэлсэн “Төр аливаа бизнесээс татгалзана. Төр хувийн хэвшлээ дэмжинэ, тэдний бизнестэй өрсөлдөхгүй” гэсэн үгийг улс төр сонирхдог, мэдээ үздэг хүмүүс бараг цээлжилсэн биз.
Тэгвэл эхлээд асуулт, 420 тэрбум төгрөгөөр юу хийв, түгжрэл хэдэн хувиар буурсан вэ? Бодлоор бол, тэрбумаар тоологдох хөрөнгө түгжрэлийг тодорхой хувиар бууруулсан, шийдэл олсон, цаашид үргэлжлүүлэн хэрэгжүүлэх шаардлагатай учраас зарцуулах хөрөнгийг нэмсэн байх.
Гүйцэтгэх засаглалын тэргүүн шинэ сайд нарыг томилох тухай УИХ-д танилцуулахдаа “Засгийн газар өнгөрсөн нэг жилийн хугацаанд бүхэлдээ цар тахлын хүндрэлийг даван туулах зорилтын төлөө ажиллалаа. Өнөөдрөөс эдийн засгийг эрчимжүүлэх хоёр дахь багц төлөвлөгөө буюу “Шинэ сэргэлтийн бодлого”-ыг эрчимжүүлэхээр Засгийн газрын бүрэлдэхүүнийг өөрчилж буй”-гаа онцолж байв.
Хэрвээ Монгол Улсын иргэд хэдэн арваараа хүний нутагт оргож зугтаад, ор сураггүй алга болвол үүнд Монголын төр буруутай. Энэ төр засаг иргэнээ зугтагч болтол нь зовоож байна гэсэн үг. Хэн ч эх орноосоо зугтахыг хүсэхгүй. Ажилтай, хангалттай цалин орлоготой, сэтгэл хангалуун байсан бол эх орондоо эзний хувиар сэтгэл амар амьдрахыг хүснэ. Гэвч Монголд тийм боломж байхгүй.
Машин ачилтын дүрэм журам Хуульзүй, дотоод хэргийн сайд, НИТХ, Хотын даргад хамаатай. Тэдний шат дараалан гаргасан тушаал, тогтоол, шийдвэрийн дагуу машин ачилтын 14 компани үйл ажиллагаа явуулж байна. Тэд нийслэлийн Авто замын хөгжлийн газартай гэрээ байгуулж, тээврийн хэрэгсэл ачиж зөөдөг. Гэхдээ аль хэдийнэ хараа хяналтаас гарч, ямар ч хууль журамгүй улсад ажиллаж буй мэт авирладаг болоод удлаа. Ачилтын төлбөрөөс хэдэн төгрөгийн хувь авахын тулд ачигч залуус хүн алахаас наагуур байна.