Монголын улс төр, төрийн албан, шийдвэр гаргах түвшин нэг гэр бүлийн ургийн мод шиг. Цөөн хэдхэн “алдаг” ах нар нэг суудалдаа он удаан жил сууна, дархлаатай мэт. Эсвэл нэгээс нөгөөд шилжин сууна. Улстөрчид нь сонгуулийн дөрвөн жилд сонгогчдыг ул боов, гурил, будаагаар хуурч байгаад дахиад л парламентад ороод ирнэ. Тэгээд дөрвөн жил “ална”. УИХ-д орж ирж чадаагүй нь төрийн ямар нэг суудалд заларна.
Хэрвээ хангалттай тэтгэвэртэй байсан бол ахмадууд алгаа тосохгүй. Тэд өөрсдийн хэрэгцээгээ хэнээр ч дэмжүүлэхгүйгээр хангаад амьдарчихна. Харамсалтай нь Монголын төр насандаа дарагдсан тэднийг алгаа тосохоос өөр аргагүй байдалд амьдруулдаг. Тэгээд цагаан сараар ул боов, гурил тарааж, зовлонгоор нь даапаалдаг.
Иргэд сэтгэлзүйн бэлтгэлтэй, мэдээлэлтэй байгаа, коронавирусийн халдвартай хамт хоёр жил амьдарлаа шүү дээ. Харин манай төр, засгийнхан бол өчигдөр ковид дэгдэж буй мэт сүржигнээстэй. Иргэдийг төөрөгдүүлж, айдаст автуулах тактиктай ч юм уу. Эрүүл мэндийн яамныхан бол бүр зовлонтой. Сайд нь хаалгаараа нэг зүйл ярихад бас нэг албан тушаалтан нь цонхоороо өөрийг хашгирч байдаг.
Монголд төр гэж байдаг бол асуудлыг ялгаж салгаж харж, судалж шинжилмээр байна. Үнэхээр халамж шаардлагатай хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэд, харж хандах хүнгүй өндөр настнуудыг халамжилсан шиг халамжилмаар байна. Хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийг сарын 188 000, өндөр настнуудыг 300 000 төгрөгөөр гол зогоо хэмээн тулгаж, гомдол, цөхрөлийг нь бармааргүй байна. Халамжийн мөнгөөр “тансагладаг” байдаг биз, тэр бүхнийхээ ялгаж салгамаар байна.
Биднээс холгүйхэн оршиж буй энэ оронд өрнөж буй үйл явдлыг манай улсын эрх баригчид сайтар анзаарахад илүүдэхгүй. Мэдээж, Казахстан улсад болж буй үйл явдал олон шалтгаантай байх. Гадны нөлөө, оролцоотой гэж олон улсын шинжээчид ч бичиж байна. Нөхцөл байдлын дотор руу өнгийхгүйгээр гаднаас нь харахад нэг намын, нэг хүний урт удаан хугацааны эрх мэдэл улс орныг тийм ч таатай байдал руу хөтөлдөггүй бололтой.
УИХ-ын чуулган, байнгын хорооны хуралдаанаар яригдаж буй асуудлуудыг сонсоход л Монголд коронавирусийн халдвар биш төрийн завхрал цар тахал болоод байгааг бэлээхэн мэдчихэж болно. Коронавирусийг далимдуулсан асар олон хууль бус шийдвэр, мөнгөний буруу эргэлт, шаардлага хангаагүй томилгоо гээд нэрлээд байвал уртаас урт жагсаалт гарна. Ковидын хуулийг далимдуулж томилсон хууль бус, шаардлага хангаагүй чихээсний томилгоогоо эцэст нь хуульд нийцүүлэх тухай УИХ дээр ярьж байна.
Харин дараа нь цагийн хязгаарыг чөлөөлье, хотын дарга аа. Цар тахал нэг өдөр дуусна, тэр үетэй зэрэгцэн цагийн хязгаарыг чөлөөлбөл энэ хот “амь” орно. Худалдаа, үйлчилгээ бүхнийг үдшийн 22.00 цагаар хязгаарлах нь бизнесийн боломжийг хаахаас гадна хүний хүсэл хэрэгцээг ч хязгаарлаж байна. Энэ зөвхөн бизнес эрхлэгчдэд ашигтай биш хотоо “амьд” болгох бас нэг арга.
Улсын онцгой гэсэн нэр нь томдсон энэ комиссыг тараая. Яам, агентлаг нь ажлаа хийнэ биз. Эсвэл хурандаа генерал гэсэн цол нь ахадсан хүмүүсийг одоо зайлуулж, ядаж л багахан зохион байгуулалтын ажил хийдэг сэтгэлтэй хүмүүсийг ажиллуулъя. Иргэдээр хангалттай тоглолоо, өчнөөн чирэгдэл учруулж, гай тарилаа.
Коронавирусийн халдвар хэзээ дуусах нь тодорхойгүй. Дахин хэдэн ч хувилбар гарч ирэхийг таашгүй. Тиймдээ ч улс орнууд вакцин, эм үйлдвэрлэж байна. Харин манай улс вакцин, эм байтугай гадаадаас ирсэн хэдэн иргэдээ хэрхэн тусгаарлах учраа одоо ч олоогүй мунгинаж байна.
Хүн төрөлхтөн цар тахлын сорилттой тулгарч, бэрхшээлтэй он цагийг туулж байгаа ч эв нэгдлийн их наадмаа зохион байгуулж, улс орнуудад их бүтээн байгуулалтын ажлууд ч тасарсангүй. Мэдээллийн shuud.mn сайт 2021 оны 21 эерэг үйл явдлыг онцолж байна.
Олимп дөхөх тусам БНХАУ хилээ улам чангална. Дэлхийн улс орнууд бойкот хийж, коронавирусийн омикрон хувилбар дэгдсэн ч бид олимпоо цуцлахгүй, хойшлуулахгүй гэдгээ Хятад улс олон улс даяар зарласан. Тэгэхээр хэлсэндээ хүрэхийн тулд хил гаалиа ч улам чангална. Хятад чангалахын хэрээр бидний мөр хавчигдаж, бэлхүүс татагдана. Өнөөдөр Эрээнийг нээж, маргааш хаахыг ч үгүйсгэх аргагүй.
Харин өчигдөр БШУЯ-наас мэдээлэл хийж “харах хүнгүй бол хүүхдийг чинь цэцэрлэгт авья” гэж тайвшрууллаа. Ингэхдээ “харах хүнгүй учраас хүүхдийг маань аваад өгөөч” гэж цэцэрлэгийн багш, эрхлэгчийг гуйх ёстой гэнэ. Заавал иргэнээрээ гуйлгаж байж ажилладаг төр үү! Тэгээд болоогүй, хүүхэд цаашид цэцэрлэг таслахгүй гэсэн ам тангараг авах гэнэ. Иргэн хүсэж, төр хясна гэгч нь энэ биз.
Одоо энэ хэрэг ганцхан гэр бүлийн асуудал биш. Харин Монголын гадаад харилцааны асуудал боллоо. Монголын гадаад харилцаа хэрхэн ажилладаг, цаашлаад гадны улс орнуудад хэрхэн үнэлэгддэгийг харахаар монголчууд хүлээж байна. Цаашлаад хилийн чанадад эрх нь зөрчигдсөн иргэнээ хэрхэн хамгаалахыг нь дэлхий нийт байг гэхэд Монголд буй гадны орны төлөөллүүд харахаар чих тавьж буй нь мэдээж.
Бид хүүхдүүдээ гадаа гарвал, найзуудтайгаа уулзвал коронавирусийн халдвар авна хэмээн гэрийнхээ буланд хорьсонтой адилаар тэд ч өөрсдийгөө өөрийнхөө хаа нэгтээ нуучихаж. Бусадтай харилцахгүй, өөрийгөө илэрхийлээгүйгээс хүүхэд ганцаардаж, улам дотогшоо болсоор эцэст нь тэр байдал нь уур бухимдал болон илэрч байхыг ч үгүйсгэх аргагүй.
Коронавирусийн халдвар дэгдсэний “ачаар” Монгол Улсын үнэн төрх улайтлаа илчлэгдэж байна. Үнэндээ бид юу ч хийдэггүй, хөгжиж дэвшихийн төлөө хуруугаа ч хөдөлгөдөггүй улс, ард түмэн гэдгээ өөрсдөө харлаа. Эрээнд хоёр Хятад ханиахад монголчууд бүгдээрээ хатгалгаа туслаа.
Хотын дарга Д.Сумъяабазар жинхэнээсээ яриад л өнгөрч. Түүний хариуцлага тооцох гээд байсан нийслэлийн Шуурхай штабын дарга Р.Чингис өөрийн хүслээр гэсэн өргөдөл өгөөд, өөр газар очоод дарга болчихож. Өөрөөр хэлбэл Д.Сумъяабазарт “хариуцлага алдсан тул үүрэгт ажлаас нь чөлөөлөв” гэсэн бичигт цохолт хийх боломж олдсонгүй.
Зурагтын сувгууд ийм сугалгаагаар дүүрэн бол олон нийтийн сүлжээнд койн битүү. Одоогийн байдлаар 12 койн арилжаанд байгаа гэнэ. Тэнд 600 мянган иргэн 2 их наяд төгрөгөө оруулсан байгааг УИХ-ын гишүүн Б.Энхбаяр чуулганы танхимаас олон нийтэд мэдээлэв. Асуудал үүсвэл ямар олон хүний амьдрал сүйрэхийг энэ тоо хангалттай харуулна.
Манай улс 70 сая малтай, дотооддоо бэлэг дэлбэгээр үйлдвэрлэх боломжтой бүтээгдэхүүн бол цагаан идээ. Урд, хойд хил хаагдсан ч тасалдахгүй, үнэ нь нэмэгдэхгүй байж боломжтой. Гэвч үнэ аль хэдийнэ нэмэгдсэнийг бид ТОСА, БӨМБӨГӨР худалдааны төвөөс сурвалжиллаа.
“Хүүхдийн мөнгө, тэтгэвэр, халамжаар амьдардаг хүмүүс ихэнх нь зээлээр хүнс бүтээгдэхүүн авдаг. Гурван ам бүлтэй айл гэхэд 20-30 хоногийн хугацаатайгаар 300 мянган төгрөгийн хүнсний бүтээгдэхүүн зээлээр авдаг”-ийг хэллээ.
Асуудлын мөн чанар, утга учрыг олохоосоо илүүтэйгээр үзэгдэх байдлаа чухалчлан, улс төрийн оноо авахад тэмүүлэх монголын ээлжит улс төрийн нугалаа завхрал ийнхүү эхэлж байна. Уг нь Ерөнхийлөгч зарлигтаа юу хийх ёстойг нь тов тодорхой чиглүүлж өгчээ.