Сонгуулийн ерөнхий хорооны цахим системийн мэдээллээр УИХ-ын 18 дугаар тойрог буюу Хэнтий аймгийн нийт ирц 46.65 хувьтай гарчээ. Харин 28 дугаар тойрог болох Согинохайрхан дүүргийн ирц 48.89 хувьтай байна. Өөрөөр хэлбэл хоёр тойргийн сонгогчийн ирц 50 хувьд хүрээгүй гэсэн үг.
"Энэ хэд вэ, хямдруулах уу" гэсэн асуултууд хөвөрнө. Худалдааны зөвлөхүүд үнэ бүрийг нь хэлэхийн сацуу ямар материалаар урласан, хэзээ хийсэн, хэдэн төгрөгийн хямдрал зарласан байгаагаа хүн бүрт тайлбарлана. Олон сонголтоос алийг авахаа үл мэдэн зогсох хүмүүс байв. Сүхбаатарын талбайн үзэсгэлэнд гутал, цүнх, дээл, малгай, ороолт, бүс, бээлий, авдар, аяга, хүрэм гээд л хүний хэрэгцээ цөм бүрэн байх аж.
Энэ уулзалтын хамгийн чухал сэдэв нь Монголын нүүрс байлаа. Цар тахлын нөлөөгөөр удаан хугацаанд гацаанд орсон Монголын нүүрсийг Хятадын тал яаралтай татан авахаар болжээ. Хятадууд аль хэдийнэ мөнгөө төлсөн ч татан авахгүй, Гашуунсухайтын боомтод овоолго болоод байсан нүүрсээ шуурхай авахаа төр засгийн удирдлага нь мэдэгдсэн байна.
Өглөө эхний цагтаа амжиж очихын тулд гэрээсээ эрт гарна. Эхний автобусанд амжиж суух ёстой. Нэг өглөө заншил ёсоор эхний автобусандаа суулаа. Хүн ихтэй. Суудлын бариул олж авбал аз. Ингээд хоёр буудал явлаа. Хүн ихтэй байсан учир шахцалдаж байсан. Өөрөөр хэлбэл, нэг нэгнийхээ биед хүрэхээс өөр аргагүй. Харин удалгүй араас нэг хүн хэт их шахаж, чихэн дээр амьсгаадаж, миний биед хамаагүй хүрч эхлэв. Эхэндээ “ямар их шахаж байна аа, хүн ихтэй автобус ийм тэнэг шдээ. Сургуультайгаа ойрхон байх байсан юм” зэрэг зүйлс бодож явсан. Гэтэл улам л шахаад байв. Тэвчилгүй эргээд харав. Дунд эргэм насны залуу харагдана. “Яасан их шахдаг юм бэ” гэж хэлэхэд тэрбээр, “хүн их байхад шахахгүй яах юм” гэж хариулав. Үнэндээ далимдуулж, өөрийн дур хүслээ хангаж явааг нь түүн рүү эргэж харахдаа ойлгосон юм. Ингээд дараагийн автобусны буудал дээр буув. Маш их айсан.
Хууль санаачилсан гэж нэрээ хавчуулахдаа хуулийн төслөө сөхөж харахгүй бол эрхэм гишүүний нэр нүүрээ шороотой хутгах нь цаг хугацааны л асуудал гэдгийг энэ удаагийн тохиолдол хангалттай харууллаа.
Одоогийн байдлаар 198 мянган төрийн албан хаагч төсвөөс цалинжин ажиллаж байна. Тэдний цалинд 2.8 их наяд төгрөг зарцуулдаг байна. Харин дээрх үйлчилгээг хувийн хэвшлээс худалдан авснаар төрийн албан хаагчдын тоо 73.6 мянга болон буурч, цалингийн сан 1.1 их наяд төгрөг болон багасах юм байна. Товчхондоо төрийн үйлчилгээний албагүй болно гэсэн үг.
УИХ-ын сонгуулийн 28 дугаар тойрог буюу Сонгинохайрхан дүүргийн нөхөн сонгуульд ардчиллын анхдагчдын нэг нэр дэвшиж буй нь уншигч танд мэдрэгдэж байна уу. Төрийн ордон тойрон ардчиллыг эрэн хайсан хүмүүсээр дүүрэн байгааг анзаарав уу. Тэд үг хэлэх, үзэл бодлоо илэрхийлэх эрх чөлөөгөө хаанаас ч юм хайж явна.
Үнэндээ бидний ходоод хоолтой ч, тархи өлөн байна. Хаанаас, ямар мэдээлэл олж уншихаа мэдэхгүй байна. Үнэн, худал хоёрыг ялгах чадваргүй байна. Мэдээлэлд шүүлтүүргүй хандаж, олон нийтийн сүлжээнд оруулсан үг өгүүлбэр болгоныг даган хуйларч, эрх мэдэл, эрх ашгийн өгөөш болсоор байна.
Борлуулалтын цэгийг нэмэх, хүн амын хэрэглээг тооцох, цаг агаарын хүйтрэлийг урьдчилж харах, түлшний нөөцөө хангалттай бүрдүүлж, картгүйгээр олгох нөхцөлийг өнгөрсөн хугацаанд бүрдүүлж ажиллах нь эрхийг нь эдэлж байгаа салбарын сайдын үүрэг байлаа. "Цахим үндэстэн” шоун дээр олуулаа цуглаж бөөгнөр үүснэ гэж тооцоогүй, Ангарскийн нефтийн үйлдвэр засварт орсноос шатахууны нөөцөө татаж чадахгүй хомстол үүслээ, иргэд автобусанд олноороо явснаас халдвар буурахгүй байна зэрэг шалтгаан бус шалтаг тоочсоор өнөөдрийг хүрсэн, энэ засаг.
Засгийн газрын шийдвэрийн дагуу 2019 оны 05 дугаар сарын 15-ны өдрөөс эхлэн Улаанбаатар хотын иргэн, аж ахуйн нэгж, байгууллагууд түүхий нүүрс хэрэглэхийг хориглосон. Нүүрсний оронд сайжруулсан шахмал түлш хэрэглэдэг болоод гурав дахь өвөлтэйгээ золгох гэж байна. Гэвч өнөөдрийг хүртэл энэ ажил жигдэрсэнгүй, энэ өвөл нийслэлийн 200 мянган өрх айл гал алдах нөхцөл байдал үүслээ.
Хэдийгээр УИХ дахь АН-ын бүлэг Л.Оюун-Эрдэнийг огцруулах гарын үсэг цуглуулж байгаа гэх боловч хуулийн заалтад хүч дутаж байгаа. УИХ-ын гишүүдийн 4/1 буюу 18 гишүүн гарын үсэг зурж байг УИХ-д өргөн барих заалттай. Атал сөрөг хүчин, бие даагч нийлээд ч хуулийн энэ квотод хүрэхгүй. Засгийн газартаа шаардлага тавьж, хариуцлага нэхэж ажиллаж спикерийн үг намрын чуулганы нээлтийн шигтгээ болж үлдэж үү, шийдвэр гаргаж хэрэгжүүлэх үү гэдгийг харах үлдлээ.
Харин өчигдөр УОК-ийн хуралдаанаар “2021 оны аравдугаар сарын 1-нээс төрийн байгууллага, албан тушаалтнууд дотоод орчинд 20-оос дээш хүнтэй хурал, цуглаан, уулзалт зэрэг аливаа арга хэмжээ явуулахыг хориглолоо.” гэсэн шийдвэр гаргалаа. УОК-ын шийдвэр бол эцсийнх, Засгийн газрын хуралдаанаар хэлэлцэхгүй. Тиймээс АН-аас зохион байгуулах тайван жагсаал УОК-ын шийдвэрээр хориотой боллоо. Ингэснээр Ерөнхий сайдын хэлсэн үг хэрэгжээгүй байхдаа “хүчингүй” болов.
Төвбанк цахим мөнгө гаргах талаар судалж, хөгжүүлэхээр төсөлд тусгасан нь олны анхаарлыг татаж байна. Учир нь манай улсын зарим банк, санхүүгийн салбар цахим мөнгийг хэрэгжүүлээд эхэлсэн СЗХ-ноос виртуал хөрөнгө болох койн зэрэг манай улс хуульчлаагүй, эрсдэл өндөртэй учир иргэд, байгууллага хохирлоо өөрсдөө хариуцахыг анхааруулсаар байдаг. Харин энэ намрын чуулганаар УИХ виртуал хөрөнгийн үйлчилгээ үзүүлэх тухай хуулийн төсөл боловсруулан ажиллаж байгаа.
Энэ удаагийн нөхөн сонгууль парламентын бүтцэд нөлөөлөхгүй. Гэхдээ сонгогчдын сонголт МАН уу бусад уу гэдэг анхаарал татаж байгаа. Учир нь нэг намын эрх мэдэлд нээлттэй парламент өнөөдөр хаалттай болж, сөрөг хүчний шүүмжлэл салхинд хийссээр байгаа. Тиймээс л нөхөн сонгуулийн үр дүн эрх баригч хүчин дангаар оршин тогтнох уу, ардчиллын дуу хоолойг нэмэх үү гэдгийг шийднэ.
Төрийн тэргүүний үг зөвхөн Монгол Улсыг цөлжилтөөс хамгаалах санаа биш. Энэ үг Монгол Улс НҮБ-ын гишүүн орны хувьд Тогтвортой хөгжлийн зорилгуудыг биелүүлэхэд бодит хувь нэмрээ оруулна гэдгийг дэлхий нийтэд дуулгасан том үүрэг хариуцлага.
Өнгөрсөн оны мөн үетэй харьцуулахад нэгдсэн төсвийн урсгал зардал 1,640.3 тэрбум төгрөгөөр нэмэгдсэн байна. Ингэхдээ бараа, ажил үйлчилгээний зардал 189.0 тэрбум төгрөгөөр буурсан ч зээлийн үйлчилгээний төлбөр 6.4 тэрбум, татаас 13.0 тэрбум, урсгал шилжүүлэг 1,809.9 тэрбум төгрөгөөр өссөн байна.
Энэ Засгийн газар сайд, албан тушаалтнууддаа хариуцлага тооцдоггүй, аж ахуйн нэгж, иргэдэд бурууг тохдог гэм биш зантай. Хамгийн сүүлийн жишээгээр өнгөрсөн баасан гарагийн “Цахим үндэстэн” джитал шоу цэнгүүний арга хэмжээд албан тушаалтнууд төрийн хамгаалалттай, тусгай суудалд тухлан үзсэн байхад иргэд хаалттай бүсний гадна бөөгнөрсөн гэж буруудсан. Урлаг, уран сайхны шоу цэнгүүнд уриалсан албан тушаалтнууд буруудах атал цар тахлын үед бөөгнөрөл үүсгэснээрээ залуус буруутаад байгаа. Шатахууны хомстол үүнтэй агаар нэгэн.
Хэрэглээ бүхнээс гаднаас зөөдөг орны зовлон үргэлжилж байна. Коронавирусийн халдвараас шалтгаалан урд, хойд хөршүүд хилээ хаахад Монголын амьдрал таг зогсч болохыг бид харж байна. Хятадууд хилээ хаахад бидний өргөн хэрэглээний бараа, хүнс тасарч, оросууд гэдийхэд манайхан зам дээрээ машинаа түрж байна.
УИХ-ын нөхөн сонгуульд Ц.Идэрбат, Э.Батшугар нарыг ялуулах нь МАН-ын дарга Л.Оюун-Эрдэнэд “үүрэг”. Анхны үүргээ хэр амжилттай гүйцэтгэхээс Л.Оюун-Эрдэнийн улс төрийн карьерт ч нөлөөлж, цаашид жанжин уу, жараахай юу аль нь болох замаа засна. Учир нь намын улаан батлахаар дэмжүүлж, тамга гардаж, Дээд шүүхэд бүртгүүлж, дарга болох нэг өөр. Нам, засгийг удирдаж, лидер хэмээн хүлээн зөвшөөрөгдөх нь цаг хугацааны асуудал бус хувь улстөрчөөс л хамаарна.
Ерөнхий сайд Л.Оюун-Эрдэнэ “Монгол Улсын эдийн засаг 04, 05 дугаар сарын үед хасах баланс руу орсон. 1992 онд нэг удаа хасах руу орж байсан. Монгол Улсын цусны эргэлт үндсэндээ зогссон. Монгол Улсын төсөв 23 хувиар тасарсан амаргүй нөхцөл байдалд бид ажиллаж, амьдарч байна” хэмээн ярьжээ.